Vinland Saga | ヴィンランド・サガ | Ta Không Có Kẻ Thù
Phân tích — Makoto Yukimura, Wit Studio (2019), MAPPA (2023)
Vinland Saga — dựa trên manga của Makoto Yukimura. Mùa 1 (2019) do Wit Studio thực hiện, mùa 2 (2023) do MAPPA.
Bài viết tiết lộ nội dung cả hai mùa anime.
Một câu nói
“Con không có kẻ thù. Không ai có kẻ thù cả. Không có ai mà con được phép làm tổn thương.”
Đó là những lời Thors nói với con trai mình, Thorfinn, một cậu bé sáu tuổi, ở Iceland, không lâu trước khi ông chết. Thorfinn không hiểu. Cậu mất gần hết tuổi trẻ để hiểu.
Và mình nghĩ cả Vinland Saga là lời giải thích cho câu nói ấy. Hai mùa anime, hơn bốn mươi tập, hàng trăm cái chết, một cuộc chiến giành ngai vàng nước Anh, một trang trại ở Đan Mạch. Tất cả để đi từ một câu nói của người cha đến khoảnh khắc người con thật sự hiểu nó.
Một bài viết tiếng Việt trên Spiderum gọi Vinland Saga là “hành trình định nghĩa một chiến binh thực thụ”. Mình nghĩ đó là cách nói chính xác nhất. Bởi vì câu hỏi trung tâm của Vinland Saga không phải là ai mạnh nhất, mà là: một chiến binh thực thụ là gì?
Thors
Thors từng là chiến binh mạnh nhất của Jomsvikings, một đội quân lính đánh thuê huyền thoại. Rồi một ngày, ông biến mất. Mọi người tưởng ông đã chết. Thật ra ông bỏ trốn, sang Iceland, lấy vợ, sinh con, sống như một nông dân bình thường.
Khi bị Jomsvikings tìm ra và kéo trở lại chiến tranh, Thors ra đi mà không mang kiếm. Trên đường, ông và những người đi cùng bị phục kích bởi một băng lính đánh thuê do Askeladd cầm đầu. Thors đánh bại cả băng bằng tay không, không giết một ai. Rồi ông thách Askeladd đấu tay đôi, và thắng.
Nhưng Thorfinn, người đã lén trốn lên tàu đi theo cha, bị bắt làm con tin. Thors đầu hàng. Và Askeladd ra lệnh cho cung thủ bắn. Thors chết dưới mưa tên, trước mắt con trai.
Trước đó, Thors đã dạy Thorfinn một điều mà cậu bé không hiểu: một chiến binh thực thụ không cần kiếm.
Askeladd
Thorfinn đi theo Askeladd. Không phải để giết ông trong đêm, mà để thách đấu ông một cách công bằng, đánh bại ông, như một chiến binh. Askeladd chấp nhận. Ông nói: muốn thách đấu thì phải lập công. Thế là Thorfinn, một đứa trẻ, trở thành chiến binh trong băng của kẻ đã giết cha mình. Mỗi lần lập công, cậu được quyền đấu với Askeladd. Mỗi lần, cậu thua.
Mười năm trôi qua. Thorfinn trở thành một sát thủ, nhanh, tàn nhẫn, chiến đấu bằng hai con dao găm, trong đó có con dao của cha. Cậu giết người theo lệnh Askeladd mà không suy nghĩ. Cuộc đời cậu chỉ còn một mục đích: giết Askeladd.
Và Askeladd, mình nghĩ, là một trong những phản diện hay nhất mà mình từng gặp trong anime. Ông thông minh, mỉa mai, tàn nhẫn, và có một vết thương sâu bên trong. Mẹ ông là một nô lệ người xứ Wales, dòng dõi từ một vị vua cổ. Ông lớn lên trong sự khinh miệt của người Đan Mạch, và ông ghét họ, ghét những người mà chính ông đang dẫn dắt. Ông chỉ có một điều để trung thành: quê hương xứ Wales của mẹ.
Ở cuối mùa một, để bảo vệ xứ Wales, Askeladd chém đầu vua Sweyn của Đan Mạch ngay trong triều đình. Và chết bởi lưỡi kiếm của Canute, hoàng tử mà ông đã dìu dắt, để Canute có thể lên ngôi. Thorfinn, người đã dành mười năm để giết Askeladd, nhìn ông chết dưới tay người khác.
Cậu mất tất cả. Không còn kẻ thù. Không còn lý do để sống.
Canute
Cùng lúc ấy, có một nhân vật khác đi một hành trình ngược với Thorfinn.
Canute, con trai thứ của vua Sweyn, xuất hiện ở đầu mùa một như một hoàng tử yếu đuối, rụt rè, không dám nói chuyện, núp sau lưng người hầu cận Ragnar. Rồi Ragnar chết. Và Canute thay đổi hoàn toàn. Anh tuyên bố rằng anh sẽ tạo ra một thiên đường cho người Viking, không phải trên thiên đàng của Chúa, mà ở trên trần gian này. Bằng bất cứ giá nào.
Canute trở thành một vị vua. Lạnh lùng, tính toán, sẵn sàng giết bất kỳ ai cản đường. Đó là con đường của sức mạnh, của bạo lực được biện minh bằng một lý tưởng cao cả.
Và đó là con đường mà Vinland Saga đặt cạnh con đường của Thorfinn. Hai người, cả hai đều mất người quan trọng nhất của mình, cả hai đều muốn một thế giới tốt đẹp hơn. Một người chọn trở thành vua. Một người chọn trở thành nô lệ.
Nô lệ
Mùa hai của Vinland Saga là một bộ phim hoàn toàn khác.
Thorfinn, sau cái chết của Askeladd, bị bán làm nô lệ cho một trang trại ở Đan Mạch, thuộc về một chủ đất tên là Ketil. Không còn chiến trận. Không còn máu. Chỉ có đất, rừng, và lúa mì.
Ở đó, anh gặp Einar, một chàng trai người Anh, cũng là nô lệ, mà làng và gia đình đã bị người Viking tàn sát. Einar ghét người Viking. Và Thorfinn là một người Viking. Hai người được giao một nhiệm vụ: khai phá một khu rừng hoang thành cánh đồng lúa mì. Nếu thành công, họ có thể mua lại tự do.
Nhiều người xem mùa một bỏ mùa hai sau vài tập. Không có đánh nhau. Không có Askeladd. Chỉ có hai người đàn ông chặt cây, đào gốc, gieo hạt. Và mình hiểu vì sao họ bỏ. Nhưng mình nghĩ mùa hai mới là nơi Vinland Saga tìm thấy linh hồn của mình.
Theo Wikipedia, ý tưởng ban đầu của Yukimura cho Vinland Saga là một câu chuyện về chế độ nô lệ, với Thorfinn là một nô lệ ngay từ đầu. Biên tập viên phản đối, nên Thorfinn trở thành một chiến binh. Biết điều đó rồi nhìn lại, mình thấy rõ: mùa một là câu chuyện Viking mà biên tập viên muốn. Mùa hai mới là câu chuyện Yukimura muốn kể từ đầu. Ông chỉ phải đi một đường vòng dài để đến được đó.
Những giấc mơ
Ở trang trại, Thorfinn bắt đầu mơ.
Anh mơ thấy những người mà anh đã giết. Họ đứng quanh anh, trong bóng tối, im lặng. Những người lính, những người dân, những người mà anh không nhớ mặt. Họ níu lấy anh, kéo anh xuống.
Lần đầu tiên trong đời, Thorfinn nghĩ về những người mình đã giết. Không phải như những chướng ngại trên đường đến Askeladd, mà như những con người. Những người có cha, có mẹ, có con. Những người có thể đã có một Thors của riêng họ, nói với họ rằng họ không có kẻ thù.
Và Thorfinn quyết định: anh sẽ không bao giờ giết người nữa. Không bao giờ dùng bạo lực nữa. Kể cả khi bị tấn công.
Một trăm cú đấm
Có một cảnh trong mùa hai mà mình nghĩ là cảnh định nghĩa lại toàn bộ hành trình của Thorfinn.
Canute, giờ là vua của nước Anh và Đan Mạch, đến để chiếm trang trại của Ketil. Thorfinn muốn gặp Canute để ngăn chặn cuộc tàn sát. Nhưng để được gặp nhà vua, anh phải chịu đựng một thử thách mà đám lính của Canute đặt ra: một trăm cú đấm, không được đánh trả.
Thorfinn, người từng là sát thủ nhanh nhất trong băng của Askeladd, người có thể giết một người bằng một nhát dao, đứng yên. Và chịu đòn. Một cú. Mười cú. Năm mươi cú. Máu chảy. Mặt sưng vù. Anh ngã xuống, đứng dậy, ngã xuống, đứng dậy.
Và người xem, những người đã chờ cả mùa hai để thấy Thorfinn đánh nhau lại, nhận ra rằng đây chính là trận chiến. Đây là trận chiến khó nhất mà Thorfinn từng chiến đấu. Không phải đánh bại kẻ thù. Mà là không coi ai là kẻ thù.
Một chiến binh thực thụ không cần kiếm.
Arnheid
Và có Arnheid, một nô lệ nữ ở trang trại của Ketil. Cô bị bắt từ quê nhà, bị chia cắt khỏi người chồng mà cô vẫn chờ đợi. Cô trở thành người tình bắt buộc của Ketil. Cô hiền lành, buồn bã, và mang thai.
Mình không muốn kể chi tiết những gì xảy ra với Arnheid. Chỉ muốn nói rằng câu chuyện của cô là phần đau đớn nhất của Vinland Saga. Trang Anime Corner có hẳn một bài review mang tên cô. Và mình nghĩ cô là lý do mùa hai không thể chỉ là một câu chuyện về sự chuộc lỗi của Thorfinn. Nó còn là câu chuyện về những người mà chế độ nô lệ, chiến tranh, và bạo lực đã nghiền nát, những người không có cơ hội chuộc lỗi hay được cứu rỗi.
Vinland
Ở cuối mùa hai, Thorfinn có một mục tiêu mới. Không phải báo thù. Mà là Vinland.
Khi còn nhỏ, Thorfinn từng nghe Leif Erikson kể về một vùng đất xa xôi phía tây, bên kia đại dương. Một vùng đất ấm áp, màu mỡ, chưa có chiến tranh, chưa có nô lệ. Thorfinn muốn đến đó. Để xây dựng một nơi mà những người như Einar, như Arnheid, như chính anh, có thể sống mà không phải sợ hãi.
Nhân vật Thorfinn được dựa khá lỏng trên Thorfinn Karlsefni, một nhà thám hiểm Bắc Âu có thật mà các saga Iceland kể là đã cố lập một khu định cư ở Vinland, vùng đất ngày nay được cho là thuộc Bắc Mỹ, khoảng năm 1000. Nhưng Thorfinn của Yukimura, đứa trẻ đi theo kẻ giết cha, người nô lệ học cách không giết, gần như hoàn toàn là sáng tạo của ông.
Lời kết
Chín điểm. Vinland Saga có lẽ là một trong những bộ anime có sự chuyển mình táo bạo nhất mình từng xem. Mùa một là một sử thi Viking máu lửa với những trận chiến đẹp đến nghẹt thở của Wit Studio. Mùa hai là một bộ phim chậm rãi, nội tâm, về đất đai và sự chuộc lỗi, của MAPPA. Nhiều người yêu mùa một và bỏ mùa hai. Nhiều người khác chỉ hiểu mùa một sau khi xem mùa hai.
Mình nghĩ cả hai mùa cần nhau. Không có mười năm Thorfinn sống như một con thú, sẽ không có ý nghĩa gì khi anh đứng yên chịu một trăm cú đấm. Không có Askeladd, sẽ không có câu hỏi về việc một chiến binh thực thụ là gì.
Và ở trung tâm của tất cả là câu nói của một người cha với con trai mình, trên bờ biển Iceland: con không có kẻ thù. Một câu nói nghe như ngây thơ. Và có lẽ là điều khó nhất mà một con người có thể học.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
Tiếng Anh
- Thorfinn (Vinland Saga) — Wikipedia
- Vinland Saga (manga) — Wikipedia
- “I have no enemies”: The Vinland Saga quote that went viral, explained — Sportskeeda
- Norse Culture as a Source of Inspiration for the Vinland Saga Phenomenon — Anime News Network
- Review: Vinland Saga Season 2 — Arnheid — Anime Corner
- Vinland Saga Season 2 Review — Anime News Network