Về danh sách bài viết
Post 18/11/2026 12 phút đọc

Rừng Na Uy | ノルウェイの森 | Giữa Người Chết Và Người Sống

Phân tích sách — Haruki Murakami, 1987, bản dịch Trịnh Lữ (Nhã Nam)

Bìa Rừng Na Uy Rừng Na Uy (ノルウェイの森, 1987) — Haruki Murakami. Bản tiếng Việt do Trịnh Lữ dịch, Nhã Nam phát hành năm 2006.

Bài viết có tiết lộ nội dung, kể cả số phận các nhân vật.

Một bài hát trên máy bay

Rừng Na Uy bắt đầu trên một chiếc máy bay.

Toru Watanabe, ba mươi bảy tuổi, ngồi trên chuyến bay vừa hạ cánh xuống Hamburg. Loa trên máy bay phát một bản phối dàn nhạc của bài hát Norwegian Wood của The Beatles. Và anh bị cuốn ngược về quá khứ, hai mươi năm trước, đến mức tiếp viên phải hỏi anh có ổn không.

Rồi anh nhớ lại một cánh đồng cỏ. Một buổi chiều mùa thu. Một cô gái tên Naoko, đi bên cạnh anh, nói về một cái giếng sâu giữa cánh đồng mà không ai biết nằm ở đâu. Và anh nhận ra rằng, sau hai mươi năm, gương mặt của cô đã bắt đầu mờ đi trong trí nhớ anh.

Mình nghĩ đó là cách mở đầu hoàn hảo cho một cuốn sách về ký ức. Rừng Na Uy không kể một câu chuyện đang xảy ra. Nó kể lại một câu chuyện đã qua, bởi một người đang sợ mình quên. Mọi trang sách đều là một nỗ lực giữ lại những gì đang trượt khỏi tay.

Kizuki

Câu chuyện của Toru bắt đầu từ một cái chết.

Năm mười bảy tuổi, người bạn thân nhất của Toru, Kizuki, tự tử. Không để lại thư. Không có lý do. Một buổi tối, sau khi chơi bi-a với Toru, Kizuki về nhà, nối ống xả vào xe hơi, và chết.

Kizuki có một người yêu từ thuở nhỏ: Naoko. Ba người họ thường đi chơi cùng nhau. Và sau cái chết của Kizuki, Toru và Naoko còn lại, mỗi người mang một nửa của cùng một vết thương.

Có một câu trong sách mà mình nghĩ là câu quan trọng nhất của cả tác phẩm. Toru nhận ra rằng cái chết không phải là điều đối lập với sự sống, mà là một phần của nó. Cái chết tồn tại sẵn trong sự sống, như một thứ ta mang theo mỗi ngày.

Mình nghĩ cả Rừng Na Uy là sự khai triển của câu nói ấy. Những nhân vật trong sách không sống ở một bên của ranh giới, rồi bước sang bên kia. Họ sống ngay trên ranh giới. Một nửa còn ở lại với người chết. Một nửa cố gắng tiếp tục sống.

Naoko

Naoko là nửa ở lại với người chết.

Toru và Naoko gặp lại nhau ở Tokyo, khi cả hai đã vào đại học. Họ đi dạo cùng nhau mỗi Chủ nhật, đi bộ hàng giờ qua thành phố, gần như không nói gì. Rồi vào đêm sinh nhật hai mươi tuổi của Naoko, họ ngủ với nhau. Và sau đêm ấy, Naoko biến mất.

Cô vào một viện điều dưỡng trên núi, gần Kyoto. Một nơi yên tĩnh, xa thành phố, nơi những người bị tổn thương tâm lý sống cùng nhau, làm vườn, chơi nhạc, và cố gắng chữa lành. Toru đến thăm cô. Và ở đó, anh gặp Reiko, người bạn cùng phòng lớn tuổi của Naoko, một người phụ nữ từng là nghệ sĩ dương cầm, chơi guitar, hút thuốc liên tục, và kể những câu chuyện về cuộc đời đã đổ vỡ của mình.

Nhà Nhã Nam, trong một bài review, gọi Naoko là nhân vật ám ảnh nhất, một người bị kẹt trong nỗi đau sau cái chết của Kizuki. Mình đồng ý. Naoko yêu Toru, theo cách của cô. Nhưng phần lớn con người cô vẫn ở lại với Kizuki, ở năm mười bảy tuổi. Cô không thể bước tiếp. Không phải vì không muốn. Mà vì cô không biết làm thế nào.

Midori

Và Midori là nửa cố gắng sống.

Midori là một cô bạn cùng lớp của Toru ở đại học. Ồn ào, thẳng thắn, hay nói những điều kỳ quặc, mặc váy ngắn, cắt tóc ngắn. Cô sống trong một hiệu sách nhỏ của gia đình, chăm sóc người cha đang hấp hối vì khối u não, sau khi mẹ cô cũng đã mất vì cùng căn bệnh ấy. Cô có đủ lý do để buồn. Nhưng cô chọn sống, ồn ào, thèm khát, đầy sức sống.

Có một cảnh mà mình nghĩ là một trong những cảnh đẹp nhất trong văn chương Murakami. Toru đến bệnh viện thăm cha của Midori, một người đàn ông gần như không còn nói được. Anh ngồi với ông, ăn dưa chuột chấm rong biển, và kể cho ông nghe về Euripides. Không có lý do gì. Chỉ là ngồi với một người sắp chết, và đối xử với ông như một con người.

YBOX, trong một bài review, coi Midori là hình ảnh đại diện cho khát khao tự do và sức sống. Nhiều bài viết tiếng Việt khác đặt Midori và Naoko như hai cực đối lập. Mình nghĩ đúng, nhưng chưa đủ. Midori không phải là người không đau. Cô đau nhiều như Naoko. Sự khác biệt là cô quyết định rằng nỗi đau sẽ không giữ cô lại.

Toru

Và Toru đứng giữa hai người.

Một bài review tiếng Việt mô tả Toru là người bị giằng xé giữa trách nhiệm với Naoko và tình cảm dành cho Midori. Mình nghĩ đó là cách đọc phổ biến nhất, và cũng đúng. Nhưng mình nghĩ sự giằng xé thật sự của Toru sâu hơn. Không phải giữa hai cô gái. Mà giữa hai thế giới: thế giới của người chết, nơi Naoko và Kizuki ở, và thế giới của người sống, nơi Midori đang chờ.

Chọn Naoko là chọn ở lại với quá khứ, với Kizuki, với năm mười bảy tuổi. Chọn Midori là chọn bước tiếp, chấp nhận rằng người chết đã chết, và mình phải sống. Toru không thể chọn. Vì chọn bên nào cũng là phản bội bên kia.

Nagasawa và Hatsumi

Có hai nhân vật phụ mà mình nghĩ nhiều người đọc lướt qua, nhưng với mình, họ là một tấm gương khác soi vào Toru.

Nagasawa là đàn anh của Toru ở ký túc xá. Con nhà giàu, thông minh xuất chúng, học ở trường đại học danh giá nhất, sắp vào Bộ Ngoại giao. Anh chỉ đọc những tác giả đã chết ít nhất ba mươi năm, vì cho rằng chỉ có thời gian mới chứng minh được giá trị của một cuốn sách. Và anh ngủ với rất nhiều phụ nữ, không vì yêu, mà vì đó là một trò chơi anh giỏi.

Và Nagasawa có một người yêu: Hatsumi. Một cô gái dịu dàng, tốt bụng, chung thủy, yêu Nagasawa dù biết anh không bao giờ chung thủy với mình.

Có một cảnh mà Toru, Nagasawa và Hatsumi ăn tối cùng nhau, rồi Toru đưa Hatsumi về. Trên đường đi, cô nói chuyện với cậu, và Toru cảm nhận được một điều mà nhiều năm sau cậu mới gọi được tên: một nỗi khao khát của tuổi trẻ, thứ gì đó trong trẻo, chưa thành hình, mà ai cũng có và ai cũng đánh mất. Hatsumi khơi dậy nó trong cậu.

Vài năm sau, khi Nagasawa đã sang nước ngoài, Hatsumi kết hôn với một người khác. Rồi cô tự tử.

Mình nghĩ Hatsumi là Naoko thứ hai của cuốn sách. Một người phụ nữ tốt, dịu dàng, yêu một người không thể yêu lại mình theo cách cô cần, và cuối cùng không thể tiếp tục. Và Nagasawa là một phiên bản khác của Toru: một người đàn ông đứng giữa những người phụ nữ, không thật sự hiện diện với ai. Sự khác biệt là Toru biết mình đang đau. Nagasawa thì không cho phép mình đau.

Đọc đến phần Hatsumi, mình nhận ra rằng Rừng Na Uy không chỉ là câu chuyện về Kizuki và Naoko. Nó là câu chuyện về cả một thế hệ người trẻ ở Tokyo cuối những năm 1960, và về số lượng đáng sợ những người trong số họ không đi qua được tuổi hai mươi.

Reiko

Mình đã nhắc đến Reiko, người bạn cùng phòng lớn tuổi của Naoko ở viện điều dưỡng. Nhưng câu chuyện của cô xứng đáng có chỗ riêng.

Reiko từng là một thần đồng dương cầm. Rồi một ngày, ngón tay cô không còn nghe lời. Cô suy sụp, vào viện, rồi hồi phục. Cô lấy chồng, có một đứa con gái, và dạy đàn tại nhà.

Và rồi có một học trò. Một cô bé mười ba tuổi, xinh đẹp, thông minh, và rất giỏi thao túng người khác. Cô bé đã dựng nên một câu chuyện về Reiko, lan truyền những lời đồn mà Reiko không thể chứng minh là sai. Hàng xóm quay lưng. Cuộc sống của Reiko sụp đổ lần thứ hai. Cô rời bỏ chồng con, để họ không phải mang tiếng vì mình, và trở lại viện điều dưỡng. Lần này cô ở lại đó suốt bảy năm.

Mình nghĩ Reiko là nhân vật quan trọng nhất mà nhiều người không để ý. Cô là người duy nhất trong cuốn sách đã từng đổ vỡ hoàn toàn, rồi đứng dậy, rồi đổ vỡ lần nữa, và vẫn sống. Cô không hồn nhiên như Midori, không mỏng manh như Naoko. Cô là một người đã đi qua cả hai trạng thái ấy, và biết rằng sống tiếp không phải là một quyết định đưa ra một lần, mà là một việc phải làm lại mỗi ngày.

Và ở cuối cuốn sách, khi Reiko rời viện điều dưỡng lần đầu tiên sau nhiều năm, mặc bộ quần áo của Naoko, đến tìm Toru, mình nghĩ đó là một trong những khoảnh khắc hy vọng nhất của cả tác phẩm. Người đã ở lại với người chết lâu nhất cuối cùng cũng bước ra.

Âm nhạc

Rừng Na Uy đầy âm nhạc, và mình nghĩ đó là một phần lý do nó được yêu đến vậy.

Tên cuốn sách lấy từ bài hát của The Beatles, bài mà Naoko thích nhất. Mỗi lần Toru đến thăm viện điều dưỡng, Reiko chơi guitar, và Naoko luôn yêu cầu bài ấy. Cô nói rằng mỗi lần nghe nó, cô cảm thấy như mình đang lạc trong một khu rừng sâu, một mình, lạnh lẽo, tối tăm. Và cô vẫn muốn nghe.

Mình nghĩ đó là Naoko. Một người tự tìm đến thứ làm mình đau, vì đó là thứ duy nhất khiến cô cảm thấy mình còn tồn tại.

Ngoài The Beatles, cuốn sách nhắc đến rất nhiều bài hát: những bản nhạc pop phương Tây mà thế hệ của Toru lớn lên cùng, những bản nhạc cổ điển mà Reiko từng chơi. Và ở cuối, trong đám tang không có quan tài cho Naoko, Reiko chơi khoảng năm mươi bài, hết bài này đến bài khác, như một cách để tiễn cô.

Đọc Rừng Na Uy, mình hiểu vì sao âm nhạc lại quan trọng đến vậy với Murakami, người từng mở một quán nhạc jazz trước khi trở thành nhà văn. Với ông, âm nhạc là cách ký ức được lưu giữ. Một bài hát vang lên trên máy bay, và hai mươi năm sụp đổ.

Đi bộ

Có một hình ảnh lặp lại suốt cuốn sách mà mình chỉ để ý khi đọc lần thứ hai: đi bộ.

Toru và Naoko đi bộ khắp Tokyo vào những ngày Chủ nhật, hàng giờ liền, gần như không nói. Toru và Midori đi bộ quanh khu phố của cô. Toru đi bộ một mình trong những đêm không ngủ được. Và sau cái chết của Naoko, Toru đi bộ dọc bờ biển suốt nhiều tuần.

Mình nghĩ đi bộ trong Rừng Na Uy là cách các nhân vật sống tiếp khi không biết phải sống thế nào. Họ không đi đến đâu cả. Họ chỉ bước, một bước rồi một bước nữa, vì dừng lại là phải đối mặt với những gì họ đang cố không nghĩ đến.

Và cái kết, khi Toru đứng trong bốt điện thoại không biết mình đang ở đâu, là lần đầu tiên cậu ngừng bước. Lần đầu tiên cậu đứng yên và nhìn quanh. Mình nghĩ đó là lý do câu hỏi của Midori, anh đang ở đâu?, lại có sức nặng đến vậy. Toru đã đi suốt cả cuốn sách. Và cuối cùng, khi dừng lại, anh mới nhận ra mình chưa bao giờ biết mình đang đi về đâu.

Một trăm phần trăm chuyện tình

Khi Rừng Na Uy xuất bản năm 1987, Murakami gọi nó là một câu chuyện tình “một trăm phần trăm”. Cuốn sách bán hàng triệu bản ở Nhật, và biến ông từ một nhà văn được giới văn chương biết đến thành một hiện tượng của cả quốc gia.

Điều trớ trêu là Rừng Na Uy là cuốn sách ít Murakami nhất của Murakami. Không có con mèo biết nói, không có giếng sâu dẫn sang thế giới khác, không có người cừu hay thư viện bí ẩn. Chỉ có những con người bình thường, ở Tokyo những năm cuối thập niên 1960, giữa những cuộc biểu tình sinh viên mà Toru nhìn với sự thờ ơ. Một cuốn tiểu thuyết hiện thực, gần như cổ điển.

Và có lẽ chính vì thế mà nó chạm được đến nhiều người đến vậy. Ở Việt Nam, Rừng Na Uy qua bản dịch của Trịnh Lữ đã trở thành một trong những cuốn sách Nhật được đọc nhiều nhất, và năm 2010, một đạo diễn gốc Việt, Trần Anh Hùng, đã chuyển thể nó thành phim.

Cái kết

Naoko tự tử. Trong một khu rừng gần viện điều dưỡng. Như Kizuki đã làm vài năm trước. Cô cuối cùng đã đi theo người cô chưa bao giờ thôi yêu.

Toru lang thang dọc bờ biển hàng tuần liền, ngủ ngoài trời, không nói chuyện với ai. Rồi Reiko rời viện điều dưỡng, lần đầu tiên sau nhiều năm, đến thăm anh. Họ ngồi cùng nhau, chơi guitar, hát hết bài này đến bài khác cho Naoko. Một đám tang không có quan tài.

Và ở trang cuối, Toru gọi điện cho Midori. Anh nói rằng anh muốn ở bên cô. Midori im lặng rất lâu, rồi hỏi: anh đang ở đâu?

Toru nhìn quanh. Và anh không biết mình đang ở đâu.

Mình nghĩ đó là một trong những cái kết hay nhất mà mình từng đọc. Toru đã chọn Midori, chọn sự sống. Nhưng anh không biết mình đang đứng ở đâu. Hai mươi năm sau, trên chiếc máy bay hạ cánh xuống Hamburg, anh vẫn đang cố nhớ lại gương mặt của Naoko. Có lẽ anh chưa bao giờ hoàn toàn rời khỏi ranh giới ấy.

Lời kết

Chín điểm. Rừng Na Uy có những điểm mà nhiều người không thích. Những cảnh tình dục được viết thẳng thắn, đôi khi khó chịu. Toru đôi khi thụ động đến mức gây bực mình. Và những nhân vật nữ đôi khi tồn tại để giúp Toru hiểu ra điều gì đó, hơn là vì chính họ.

Nhưng mình nghĩ không cuốn sách nào nói về nỗi mất mát tuổi trẻ chính xác như Rừng Na Uy. Về cảm giác của người ở lại khi một người bạn ra đi không lý do. Về việc yêu một người đang chìm dần, và không thể kéo họ lên. Về việc chọn sống tiếp, và không bao giờ chắc chắn mình đã chọn đúng.

Cái chết không phải là điều đối lập với sự sống, mà là một phần của nó. Toru học được điều đó năm mười bảy tuổi. Và anh mất hai mươi năm, cùng một cuốn sách, để học cách sống với nó.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Tiếng Anh