Về danh sách bài viết
Post 17/11/2026 10 phút đọc

Memories of Murder | 살인의 추억 Hồi Ức Kẻ Sát Nhân | Một Gương Mặt Bình Thường

Phân tích — Bong Joon-ho, 2003

Poster Memories of Murder Memories of Murder (2003) — đạo diễn Bong Joon-ho.

Một cánh đồng lúa

Memories of Murder mở đầu bằng một cánh đồng lúa vàng, năm 1986, ở vùng nông thôn Hwaseong, Hàn Quốc. Một đám trẻ con chạy nhảy giữa những bông lúa. Một người đàn ông trung niên, thám tử Park Doo-man, đạp xe đến, cúi xuống nhìn vào một cái cống thoát nước bằng bê tông dưới chân ruộng.

Bên trong cống là xác một người phụ nữ.

Một cậu bé ngồi trên bờ ruộng, nhìn Park, nhại lại từng cử chỉ của anh. Park bảo cậu bé đi chỗ khác. Cậu bé vẫn nhại.

Mười bảy năm sau, ở cuối phim, Park Doo-man quay lại đúng cánh đồng ấy. Đúng cái cống ấy. Và lần này, anh sẽ nhìn thẳng vào chúng ta.

Những vụ án có thật

Giữa năm 1986 và 1991, ở vùng Hwaseong, phía nam Seoul, mười người phụ nữ bị cưỡng hiếp và sát hại. Họ bị siết cổ bằng chính đồ lót hoặc tất của mình. Nhiều vụ xảy ra vào những đêm mưa. Nhiều nạn nhân mặc đồ màu đỏ. Đó là vụ giết người hàng loạt đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử Hàn Quốc hiện đại, và cũng là vụ án nổi tiếng nhất chưa được phá.

Cảnh sát huy động hàng chục nghìn người. Họ thẩm vấn hơn hai mươi nghìn nghi phạm. Không ai bị kết tội.

Năm 2003, Bong Joon-ho, khi đó là một đạo diễn trẻ mới làm một bộ phim, chuyển thể một vở kịch sân khấu dựa trên vụ án thành bộ phim điện ảnh thứ hai của mình. Ông dành nhiều tháng nghiên cứu hồ sơ, phỏng vấn những người dân và cảnh sát từng sống qua thời kỳ ấy. Và ông làm một bộ phim về một vụ án không có lời giải.

Hai thám tử

Memories of Murder theo chân hai thám tử.

Park Doo-man (Song Kang-ho) là cảnh sát địa phương. Anh không có phương pháp điều tra nào cả. Anh tin vào “con mắt” của mình: anh nói rằng anh có thể nhìn vào mắt một người và biết họ có phải kẻ giết người hay không. Anh đánh đập nghi phạm, ngụy tạo bằng chứng, ép buộc lời khai. Cộng sự của anh, thám tử Cho, có thói quen đá vào nghi phạm bằng đôi ủng quân đội.

Seo Tae-yoon (Kim Sang-kyung) là thám tử từ Seoul được cử về hỗ trợ. Anh trẻ, lạnh lùng, có học, tin vào khoa học và hồ sơ. Câu nói của anh: “Tài liệu không bao giờ nói dối.”

Bộ phim, ở nửa đầu, có vẻ như là một câu chuyện về sự đối lập giữa hai phương pháp. Người nhà quê dựa vào trực giác và nắm đấm, người thành phố dựa vào lý trí. Và có những đoạn rất hài hước. Bong Joon-ho nổi tiếng với cách pha trộn giọng điệu: một cảnh khám nghiệm hiện trường hỗn loạn, khi những người nông dân giẫm nát dấu chân của hung thủ, một chiếc máy cày cán qua bằng chứng, đám đông vây quanh như xem hội. Ta cười. Rồi ta nhận ra những người này sẽ không bao giờ bắt được ai.

Nước Hàn những năm 1980

Một bài viết tiếng Việt trên blog của Minh Ngọc nhấn mạnh rằng Memories of Murder không chỉ là một bộ phim trinh thám, mà là một bức tranh về xã hội. Mình nghĩ đó là lớp nghĩa sâu nhất của bộ phim, và là lớp mà khán giả quốc tế thường bỏ qua.

Hàn Quốc những năm 1980 là một chế độ độc tài quân sự. Những cuộc biểu tình đòi dân chủ diễn ra khắp nơi, và bị đàn áp dữ dội. Và Bong Joon-ho đặt những chi tiết ấy khắp bộ phim, nhỏ, gần như vô hình.

Cảnh sát Hwaseong không đủ người để bảo vệ phụ nữ trong làng, vì tất cả cảnh sát cơ động đã được điều đi dẹp biểu tình ở các thành phố. Có một cảnh mà Seo, biết trước sẽ có án mạng vào một đêm mưa, xin thêm người để canh gác. Không có ai. Tất cả đã đi đàn áp sinh viên.

Có một đêm, chính phủ tổ chức một cuộc diễn tập phòng không. Toàn bộ thành phố tắt đèn, chìm trong bóng tối. Và trong bóng tối ấy, kẻ giết người ra tay.

Những cảnh thẩm vấn, nơi Park và Cho tra tấn nghi phạm trong một tầng hầm, ép họ nhận tội, không phải là chi tiết hư cấu để tạo kịch tính. Đó là cách cảnh sát Hàn Quốc thời ấy thật sự làm việc. Kẻ thù của những người phụ nữ ở Hwaseong không chỉ là một tên giết người. Mà là cả một hệ thống không quan tâm đến việc bảo vệ họ.

Mưa và một bài hát

Có một chi tiết trong Memories of Murder mà mình nghĩ là ám ảnh nhất.

Các thám tử phát hiện ra rằng mỗi đêm có án mạng, một chương trình phát thanh địa phương phát cùng một bài hát, Sad Letter (Lá thư buồn), theo yêu cầu của một thính giả. Một bài hát chậm, buồn, giọng nam trầm. Và những đêm ấy luôn có mưa.

Họ ngồi trong đồn cảnh sát, mở radio, chờ đợi. Mưa bắt đầu rơi. Và bài hát vang lên.

Mình không biết có cảnh nào trong điện ảnh làm mình sợ hơn thế. Không có hình ảnh nào của kẻ giết người. Chỉ có tiếng mưa, tiếng radio, và những người đàn ông biết rằng ở đâu đó ngoài kia, ngay lúc này, một người phụ nữ sắp chết, và họ không thể làm gì.

Đường hầm

Rồi họ tìm được một nghi phạm. Park Hyun-gyu, một người đàn ông trẻ, hiền lành, nhẹ nhàng, đã gửi yêu cầu bài hát ấy đến đài phát thanh. Anh ta có gương mặt thanh tú, đôi tay mềm mại, không giống ai trong số những nghi phạm thô kệch mà Park Doo-man đã đánh đập trước đó.

Seo, người tin vào tài liệu, giờ chắc chắn đây là kẻ giết người. Họ gửi mẫu ADN thu được từ hiện trường sang Mỹ để xét nghiệm, vì Hàn Quốc khi ấy chưa có công nghệ. Và họ chờ.

Trong lúc chờ, một cô bé học sinh mà Seo quen biết bị giết. Seo phát điên. Anh lôi Hyun-gyu đến một đường hầm đường sắt trong mưa, đánh anh ta, chĩa súng vào đầu anh ta, ép anh ta thú nhận. Seo, người luôn tin vào lý trí, vào luật pháp, vào bằng chứng, giờ cũng trở thành Park Doo-man.

Rồi Park chạy đến, với tờ kết quả xét nghiệm từ Mỹ. Không khớp. ADN không khớp với Hyun-gyu.

Seo không tin. Tài liệu không bao giờ nói dối. Nhưng lần này, tài liệu nói rằng họ đã sai, lại một lần nữa. Hyun-gyu bước đi, khập khiễng, vào đường hầm tối. Một đoàn tàu chạy qua. Và hai thám tử đứng đó, trong mưa, tay trắng.

Đây là cảnh mình nghĩ tóm tắt Memories of Murder. Cả trực giác lẫn khoa học đều thất bại. Cả người nhà quê lẫn người thành phố đều thất bại. Không có phương pháp nào đúng, vì vụ án này, trong thời điểm ấy, ở đất nước ấy, không thể được phá.

Một gương mặt bình thường

Năm 2003. Mười bảy năm sau. Park Doo-man đã bỏ nghề cảnh sát, giờ làm nhân viên bán hàng, có vợ con, sống một cuộc sống bình thường ở thành phố. Một ngày, đi ngang qua Hwaseong, anh dừng xe bên cánh đồng lúa. Anh bước xuống, cúi nhìn vào cái cống bê tông nơi xác chết đầu tiên được tìm thấy. Trống rỗng.

Một cô bé đi ngang qua. Cô hỏi anh đang nhìn gì. Rồi cô nói rằng mới đây có một người đàn ông khác cũng đứng đây, nhìn vào đúng cái cống này. Ông ấy nói rằng ông nhớ lại một việc mình đã làm ở đây, nhiều năm trước.

Park hỏi người đàn ông ấy trông như thế nào.

Cô bé suy nghĩ một lúc, rồi nói: “Ông ấy trông… bình thường.”

Và Park Doo-man quay lại. Nhìn thẳng vào ống kính máy quay. Vào chúng ta.

Ánh mắt

Cảnh cuối của Memories of Murder là một trong những cảnh kết nổi tiếng nhất của điện ảnh châu Á. Song Kang-ho nhìn thẳng vào máy quay, im lặng, trong vài giây dài. Gương mặt anh không rõ là giận dữ, tuyệt vọng, sợ hãi, hay tìm kiếm.

Bong Joon-ho đã giải thích ý đồ của mình trong nhiều cuộc phỏng vấn. Ông tin rằng kẻ giết người thật, ở đâu đó, có thể sẽ đi xem bộ phim này. Hắn sẽ ngồi trong rạp, giữa những khán giả khác. Và ông muốn, ở khoảnh khắc cuối cùng, ánh mắt của Park Doo-man nhìn thẳng vào hắn. Một lời buộc tội. Một lời nhắc rằng có người vẫn nhớ.

Bài viết trên Gwen’s Newsletter đặt câu hỏi: đó là ánh nhìn hướng tới kẻ thủ ác trong khán giả, hay là sự tự vấn của chính Park, và cũng là sự chất vấn dành cho tất cả khán giả? Mình nghĩ là cả ba. Ánh mắt ấy nhìn vào kẻ giết người, vào chính Park, người đã thất bại, và vào chúng ta, những người cũng sống trong một xã hội mà những kẻ có “gương mặt bình thường” có thể làm những điều khủng khiếp mà không bị phát hiện.

Mười sáu năm sau

Và rồi, năm 2019, điều không ai ngờ đã xảy ra.

Nhờ công nghệ ADN hiện đại, cảnh sát Hàn Quốc xác định được danh tính kẻ giết người Hwaseong. Tên hắn là Lee Choon-jae. Hắn đã ở trong tù từ năm 1994, thụ án chung thân vì cưỡng hiếp và giết em vợ của mình. Khi bị đối chất, hắn thú nhận mười bốn vụ giết người và hơn ba mươi vụ cưỡng hiếp.

Một bài trên IndieWire viết rằng lời thú tội ấy đã cho cảnh kết của Memories of Murder một sức nặng mới. Hắn có thật. Hắn đã ở ngoài kia khi bộ phim ra rạp. Và hắn có một gương mặt bình thường.

Nhưng có một chi tiết còn đau hơn, và nó chứng minh rằng những gì Bong Joon-ho mô tả về cảnh sát thời ấy là sự thật. Một người đàn ông tên Yoon Sung-yeo đã bị kết án cho vụ giết người thứ tám của chuỗi án Hwaseong, năm 1989. Ông bị cảnh sát tra tấn, ép thú tội. Ông ngồi tù gần hai mươi năm cho một tội ác mà ông không gây ra. Khi Lee Choon-jae thú nhận cả vụ ấy, Yoon được xét xử lại, và được tuyên vô tội năm 2020.

Park Doo-man và cách anh ép cung nghi phạm không phải là hư cấu.

Lời kết

Chín điểm. Nhiều năm trước khi Parasite thắng giải Oscar, trước khi Bong Joon-ho trở thành cái tên mà cả thế giới biết đến, ông đã làm một bộ phim mà mình nghĩ là tác phẩm hay nhất của ông. Một bộ phim trinh thám không có lời giải. Một bộ phim hài đen tối về những người đàn ông bất lực. Và một bức chân dung về một đất nước, một thời đại, mà sự thờ ơ của hệ thống đã cho phép một kẻ giết người tự do suốt nhiều năm.

Và ánh mắt cuối cùng ấy. Hai mươi năm sau, khi kẻ giết người thật đã có tên, có mặt, có lời thú tội, mình vẫn thấy rùng mình mỗi khi Song Kang-ho quay lại nhìn vào ống kính. Vì câu hỏi trong ánh mắt ấy chưa bao giờ là “kẻ giết người là ai”. Mà là: còn bao nhiêu gương mặt bình thường khác, đang đứng ở bên cạnh ta?


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Tiếng Anh