Về danh sách bài viết
Post 17/11/2026 10 phút đọc

Interstellar | Hố Đen Tử Thần | Bức Thư Một Trang Gửi Hans Zimmer

Phân tích — Christopher Nolan, 2014

Poster Interstellar Interstellar (2014) — đạo diễn Christopher Nolan, kịch bản Jonathan và Christopher Nolan.

Một bức thư

Trước khi Hans Zimmer viết một nốt nhạc nào cho Interstellar, Christopher Nolan gửi cho ông một bức thư dài một trang. Bức thư không nói gì về du hành vũ trụ, về hố đen, về khoa học. Nó chỉ kể về một người cha phải rời xa đứa con của mình. Nolan yêu cầu Zimmer dành đúng một ngày để viết một bản nhạc từ bức thư ấy, rồi gửi cho ông.

Zimmer viết. Đó là một bản nhạc ngắn, chậm, cho piano, mà ông nghĩ là về chính mình và đứa con trai của ông. Nolan nghe xong và nói, đại ý: giờ thì tôi phải làm bộ phim này.

Mình kể chuyện này đầu tiên vì nó là chìa khóa để hiểu Interstellar. Đây là một bộ phim có hố đen được tính toán bằng phương trình của một nhà vật lý đoạt Nobel, có những hành tinh nơi một giờ bằng bảy năm, có không gian năm chiều. Nhưng ở trung tâm của nó, trước tất cả những thứ ấy, là một bức thư một trang về một người cha.

Thế giới đang chết

Interstellar bắt đầu trên mặt đất, không phải trong vũ trụ.

Trái Đất trong tương lai gần đang chết dần. Những cơn bão bụi khổng lồ quét qua những cánh đồng. Một loại bệnh dịch cây trồng đã giết hết lúa mì, đậu bắp, và giờ đang tấn công cây ngô, loại cây lương thực cuối cùng. Loài người không còn cần kỹ sư, không cần nhà khoa học. Họ cần nông dân. Sách giáo khoa được viết lại để nói rằng cuộc đổ bộ lên Mặt Trăng chỉ là một trò dàn dựng để làm phá sản Liên Xô, để trẻ con không mơ về những vì sao nữa.

Có một chi tiết mà mình thấy rất tinh tế: xen giữa phim là những đoạn phỏng vấn những người già kể lại về thời kỳ bão bụi, như một bộ phim tài liệu. Nolan đã dùng những cuộc phỏng vấn thật từ bộ phim tài liệu The Dust Bowl của Ken Burns, về thảm họa bão bụi có thật ở nước Mỹ những năm 1930. Những gương mặt già nua ấy kể về một thảm họa đã từng xảy ra, và Nolan đặt chúng vào một câu chuyện về một thảm họa sẽ xảy ra. Quá khứ và tương lai chạm vào nhau ngay từ những phút đầu.

Và Nolan cho trồng thật năm trăm mẫu ngô ở Canada để quay những cảnh cánh đồng, rồi bán ngô thu hoạch được sau khi quay xong. Những cơn bão bụi được tạo ra bằng những chiếc quạt khổng lồ thổi bột giấy cellulose. Trước khi lên vũ trụ, Interstellar bắt đầu bằng đất.

Cooper và Murph

Cooper (Matthew McConaughey) từng là phi công thử nghiệm của NASA, giờ là một nông dân góa vợ, sống với bố vợ và hai đứa con: Tom, cậu con trai sẽ nối nghiệp nông, và Murph, cô bé mười tuổi thông minh, bướng bỉnh, tin rằng có một “con ma” trong phòng mình đang làm sách rơi khỏi giá.

Murph được đặt theo định luật Murphy: điều gì có thể sai, thì sẽ sai. Cô bé ghét cái tên ấy, nghĩ rằng bố mẹ đặt cho mình một cái tên xui xẻo. Cooper giải thích rằng định luật Murphy không có nghĩa là điều xấu sẽ xảy ra. Nó có nghĩa là điều gì có thể xảy ra, thì sẽ xảy ra. Mình nghĩ đó là lời giải thích đẹp nhất về hy vọng mà một người cha có thể dành cho con: mọi khả năng đều mở.

Rồi Cooper được kéo vào một nhiệm vụ bí mật của NASA: đi qua một hố giun xuất hiện gần Sao Thổ, đến một thiên hà khác, để tìm một hành tinh mới cho loài người. Anh phải rời xa các con, không biết bao giờ mới về, không biết có về được không.

Murph không tha thứ cho anh. Cô bé từ chối chào tạm biệt. Cooper đưa cho cô một chiếc đồng hồ, giống chiếc đồng hồ của anh, để khi về họ có thể so thời gian. Rồi anh lái xe đi, trong khi Murph chạy theo, quá muộn.

Thời gian

Bài viết trên YBOX về Interstellar gọi bộ phim là sự “kỳ vĩ của tình yêu”, và nhấn mạnh tình phụ tử xuyên suốt giữa Cooper và Murph như sợi dây vượt qua không gian và thời gian. Mình đồng ý, nhưng mình nghĩ cần nói về thời gian trước, vì đó là kẻ thù thật sự của bộ phim.

Theo thuyết tương đối của Einstein, thời gian không trôi như nhau ở mọi nơi. Gần một vật thể có trọng lực rất lớn, như một hố đen, thời gian trôi chậm hơn. Đó là khoa học thật. Và Nolan biến nó thành bi kịch.

Đoàn thám hiểm đáp xuống hành tinh của nhà khoa học Miller, một thế giới toàn nước, quay quanh hố đen khổng lồ Gargantua. Ở đây, vì trọng lực của hố đen, một giờ bằng bảy năm trên Trái Đất. Họ biết điều đó. Họ định chỉ ở lại vài phút. Nhưng một con sóng khổng lồ, cao như núi, ập đến. Họ mất hơn một giờ để thoát ra.

Khi Cooper trở về tàu mẹ, hai mươi ba năm đã trôi qua.

Cảnh tiếp theo là cảnh mà mình nghĩ là cảnh hay nhất Nolan từng quay. Cooper ngồi một mình trong phòng, mở hộp thư video. Hai mươi ba năm tin nhắn. Tom, cậu con trai, lớn lên trên màn hình, từ một thiếu niên thành một người đàn ông. Cậu lấy vợ. Cậu có con. Cậu mất một đứa con. Cậu nói rằng có lẽ bố đã chết, và rằng cậu sẽ thôi gửi tin. Rồi Murph xuất hiện, giờ đã bằng tuổi Cooper lúc anh ra đi, giận dữ, nói rằng hôm nay là sinh nhật cô, rằng cô đã đợi bố về.

McConaughey khóc trong cảnh đó, và mình không nghĩ anh đang diễn. Không có hố đen, không có kỹ xảo. Chỉ có một người đàn ông nhìn những năm tháng của các con mình trôi qua trên một màn hình, trong lúc anh chỉ vắng mặt một giờ.

Một bài phân tích tiếng Anh chỉ ra nghịch lý kịch tính của phim: Cooper chỉ có thể cứu Murph bằng cách rời xa cô, và mỗi bước phục vụ nhiệm vụ đều phải trả bằng những năm tháng vắng mặt. Đó là điều làm Interstellar khác những phim khoa học viễn tưởng khác. Thứ mất mát lớn nhất không phải là mạng sống. Mà là thời gian ở bên những người mình yêu.

Gargantua

Giờ thì nói về khoa học, vì nó xứng đáng được nói.

Nhà vật lý Kip Thorne, người về sau đoạt giải Nobel Vật lý năm 2017 cho công trình về sóng hấp dẫn, làm cố vấn khoa học và nhà sản xuất cho phim. Để vẽ hố đen Gargantua, studio kỹ xảo Double Negative viết hẳn một chương trình riêng, tính toán đường đi của ánh sáng quanh một hố đen đang quay dựa trên những phương trình Thorne cung cấp.

Kết quả là hình ảnh hố đen với vành sáng vắt ngang qua giữa và cong vòng lên trên, xuống dưới, cái hình mà giờ ai nhìn cũng nhận ra. Năm 2015, Thorne và các kỹ sư của Double Negative công bố một bài báo khoa học thật trên tạp chí Classical and Quantum Gravity về những gì họ phát hiện ra khi làm phim. Một bộ phim Hollywood góp phần vào nghiên cứu vật lý thiên văn.

Có một chi tiết ít người biết: Gargantua trong phim không phải phiên bản chính xác nhất mà họ làm được. Phiên bản đúng nhất về vật lý có hiệu ứng Doppler khiến một bên vành sáng chói lòa, bên kia gần như tối hẳn, trông rất lệch. Nolan chọn phiên bản đẹp và dễ hiểu hơn cho khán giả. Khoa học làm nền, nhưng phim vẫn là phim.

Ngọn lửa đang tàn

Xuyên suốt Interstellar, giáo sư Brand (Michael Caine), người đứng đầu dự án của NASA, đọc đi đọc lại một bài thơ của Dylan Thomas: Do not go gentle into that good night, “Đừng dịu dàng bước vào đêm tối ấy”. Bài thơ được nhà thơ xứ Wales viết cho người cha đang hấp hối của mình, kêu gọi ông hãy nổi giận, hãy chống lại ánh sáng đang tàn.

Lần đầu xem, mình nghĩ bài thơ ấy nói về loài người: hãy chống lại sự tuyệt chủng, đừng chấp nhận số phận. Lần thứ hai, mình nghĩ nó nói về Cooper, người không chấp nhận chết trên một hành tinh xa lạ. Nhưng giờ mình nghĩ người thật sự “nổi giận trước ánh sáng đang tàn” là Murph. Cô bé mười tuổi không chịu tin rằng bố mình đã bỏ đi. Cô gái hai mươi tuổi không chịu từ bỏ phương trình mà giáo sư Brand bỏ dở. Người phụ nữ ba mươi lăm tuổi quay về căn phòng thời thơ ấu, nhìn lên giá sách, và tin rằng “con ma” năm xưa đang cố nói điều gì đó với mình.

Tình yêu và lực hấp dẫn

Có một đoạn thoại trong Interstellar mà nhiều người chê. Amelia Brand (Anne Hathaway), khi tranh luận nên đến hành tinh nào tiếp theo, nói rằng tình yêu có thể là thứ gì đó mà ta chưa hiểu được, một thứ vượt qua không gian và thời gian. Nghe như một câu thoại trong phim tình cảm hơn là phim khoa học.

Mình từng thấy câu đó hơi lộ. Nhưng một bài trên Fshare Blog gợi ý một cách đọc khác: hãy xem tình yêu như một dạng “lực”, giống như trọng lực, có khả năng kết nối các thực thể qua không gian và thời gian. Và cuối phim, bên trong khối tesseract, một không gian năm chiều nơi thời gian trở thành một chiều không gian có thể đi lại, Cooper dùng chính trọng lực để gửi thông điệp về quá khứ. Anh gửi dữ liệu lượng tử qua kim giây của chiếc đồng hồ mà anh để lại cho Murph.

Nhiều người thấy đoạn tesseract khó tin. Nhưng nếu nhìn kỹ thì nó không phải phép màu. Cooper tìm được đúng khoảnh khắc để gửi tín hiệu vì anh hiểu con gái mình. Anh biết cô sẽ quay lại căn phòng ấy. Anh biết cô sẽ nhìn chiếc đồng hồ. Anh biết cô sẽ không bao giờ vứt nó đi. Không phải tình yêu vượt qua không gian bằng một lực huyền bí. Mà tình yêu cho anh biết phải gửi tín hiệu đến đâu.

Một bài trên Chi-Blog viết rằng Cooper nhảy vào hố đen là biểu tượng của việc dám đi vào cái chết để tìm sự sống. Mình nghĩ đó là cách đọc đẹp. Cooper đã đi xa nhất mà một con người có thể đi, vào nơi mà ánh sáng cũng không thoát ra được, chỉ để quay về đúng căn phòng mà anh đã rời đi.

Âm nhạc

Và giờ quay lại với bức thư một trang.

Nhạc của Hans Zimmer cho Interstellar được xây dựng quanh một nhạc cụ: đàn organ nhà thờ, thu âm tại nhà thờ Temple Church ở London. Một nhạc cụ gắn với tôn giáo, với sự thiêng liêng, với những điều vượt quá con người. Những hợp âm kéo dài, chồng lên nhau, lặp lại, như tiếng tích tắc của một chiếc đồng hồ khổng lồ. Trong cảnh hành tinh của Miller, có một tiếng tích tắc vang lên đều đặn trong nhạc nền. Mỗi tiếng tích tắc, một ngày trôi qua trên Trái Đất.

Bản nhạc ngắn mà Zimmer viết từ bức thư ban đầu, về một người cha và đứa con, trở thành giai điệu chủ đạo của cả bộ phim. Nó vang lên khi Cooper rời nhà. Nó vang lên khi anh xem những tin nhắn. Nó vang lên khi anh trôi trong tesseract, nhìn qua giá sách vào căn phòng của Murph năm mười tuổi.

Lời kết

Mười điểm. Interstellar có những khuyết điểm. Đoạn giữa phim với hành tinh của tiến sĩ Mann hơi dài. Một số câu thoại về tình yêu nói quá rõ những gì hình ảnh đã thể hiện. Phần tesseract đòi hỏi người xem phải tin nhiều hơn mức mà một số người sẵn lòng.

Nhưng có những bộ phim mình chấm cao vì chúng hay. Interstellar thì mình chấm vì nó thay đổi cách mình nghĩ về một thứ rất bình thường: thời gian. Không phải thời gian trong vật lý, mà thời gian ở bên cạnh những người mình yêu. Thứ duy nhất mà không ai, kể cả người đã đi qua một hố đen, có thể mua lại được.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Tiếng Anh