Fullmetal Alchemist: Brotherhood | 鋼の錬金術師 | Bài Học Không Có Nỗi Đau Thì Vô Nghĩa
Phân tích — Yasuhiro Irie, Hiromu Arakawa, Bones, 2009
Fullmetal Alchemist: Brotherhood (2009 – 2010) — đạo diễn Yasuhiro Irie, studio Bones, dựa trên manga của Hiromu Arakawa.
Trao đổi ngang giá
“Con người không thể có được thứ gì mà không hy sinh một thứ khác. Muốn có được, phải mất đi một thứ có giá trị tương đương. Đó là Nguyên tắc Trao đổi Ngang giá của giả kim thuật.”
Đó là lời mở đầu của Fullmetal Alchemist, và là quy luật mà cả câu chuyện được xây dựng trên đó. Trong thế giới của Hiromu Arakawa, giả kim thuật là một môn khoa học: người ta có thể biến đổi vật chất, biến đất thành tường, biến sắt thành kiếm. Nhưng không thể tạo ra thứ gì từ hư không. Muốn tạo ra một thứ, phải đánh đổi một thứ có khối lượng tương đương, có bản chất tương đương.
Một bài trên Kênh14 viết rằng Fullmetal Alchemist là bộ anime mà xem một lần để chê dở, hai lần để yêu. Bài viết nhấn mạnh rằng giả kim thuật, dù trông như phép màu, vẫn phải tuân theo một quy luật khoa học. Mình nghĩ đó là điều làm Fullmetal Alchemist khác hẳn những bộ shounen khác. Sức mạnh trong thế giới này luôn có giá. Và cả bộ truyện là câu chuyện về việc trả giá.
Một đêm, hai đứa trẻ
Edward và Alphonse Elric là hai anh em ở một ngôi làng nhỏ tên Resembool, ở vùng nông thôn của đất nước Amestris. Cha họ bỏ đi khi họ còn nhỏ. Mẹ họ, Trisha, nuôi họ một mình, rồi mất vì bệnh khi Ed mười tuổi, Al chín tuổi.
Hai đứa trẻ, thiên tài giả kim thuật từ nhỏ, làm một điều mà mọi nhà giả kim đều biết là cấm kỵ: biến đổi con người. Chúng muốn hồi sinh mẹ. Chúng tính toán mọi thứ: bao nhiêu nước, bao nhiêu carbon, bao nhiêu amoniac, bao nhiêu vôi, tất cả các nguyên tố tạo nên một cơ thể người. Chúng vẽ một vòng tròn giả kim lớn trên sàn nhà, đặt các nguyên liệu vào giữa, và kích hoạt.
Và rồi chúng gặp Chân Lý.
Một thực thể trắng toát, không có hình dạng rõ ràng, chỉ có một nụ cười, ngồi trước một cánh cửa khổng lồ, nơi chứa đựng toàn bộ tri thức của vũ trụ. Chân Lý lấy đi cái giá. Ed mất một chân. Al mất toàn bộ cơ thể. Và thứ chúng tạo ra trên sàn nhà không phải là mẹ chúng, mà là một sinh vật biến dạng, hấp hối, không phải con người.
Ed, máu chảy đầm đìa, bò đến bên bộ giáp sắt trong góc phòng, vẽ một vòng tròn giả kim bằng máu của mình, và hy sinh cánh tay phải để kéo linh hồn của em trai về, gắn nó vào bộ giáp.
Đó là đêm định hình cả cuộc đời hai anh em. Ed mười một tuổi, với một cánh tay và một cái chân bằng kim loại. Al mười tuổi, một linh hồn bị giam trong một bộ giáp trống rỗng, không thể ăn, không thể ngủ, không thể cảm nhận hơi ấm. Và từ đó, họ lên đường, tìm Hòn Đá Triết Gia, thứ duy nhất được cho là có thể bỏ qua quy luật trao đổi ngang giá, để lấy lại cơ thể.
Hai bản anime
Trước khi đi tiếp, cần nói về một điều mà người mới hay hỏi: có hai bản anime Fullmetal Alchemist, xem bản nào?
Năm 2003, studio Bones làm bản anime đầu tiên khi manga của Arakawa vẫn đang được xuất bản. Anime chạy nhanh hơn truyện, nên khoảng nửa sau, họ phải tự viết cốt truyện riêng. Kết quả là một bộ anime khác hẳn manga ở nửa cuối: phản diện khác, nguồn gốc của các homunculus khác, cái kết khác hoàn toàn. Bản 2003 u tối hơn, buồn hơn, và /Film có một bài viết nhân dịp hai mươi năm của nó, nói rằng nó đã dám né một cái kết có hậu.
Năm 2009, khi manga sắp kết thúc, Bones làm lại từ đầu với tên Brotherhood, lần này đi theo đúng manga đến chương cuối. Sáu mươi tư tập. Brotherhood được coi là bản “chính thống”, và trong nhiều năm, đứng đầu bảng xếp hạng anime trên MyAnimeList.
Lời khuyên ngắn gọn: xem Brotherhood trước. Nếu yêu nó, xem bản 2003 như một câu chuyện song song, một khả năng khác của cùng những nhân vật ấy.
Những người đã trả giá
Điều mình thích nhất ở Fullmetal Alchemist: Brotherhood là nó không chỉ là câu chuyện của hai anh em Elric. Gần như mọi nhân vật đều là một người đã trả một cái giá nào đó, và đang sống với nó.
Nina Tucker, cô bé bốn tuổi, con gái của một nhà giả kim. Ở những tập đầu, hai anh em Elric đến ở nhà cô vài ngày, chơi đùa với cô và con chó Alexander. Rồi cha cô, để giữ được danh hiệu nhà giả kim quốc gia, đã làm một điều không thể tha thứ: biến đổi cô và con chó thành một sinh vật lai. Sinh vật ấy nhìn Ed và nói, bằng giọng của Nina: “Anh ơi… chơi với em.”
Đó là tập phim mà nhiều người kể là lúc họ nhận ra Fullmetal Alchemist không phải một bộ shounen bình thường.
Maes Hughes, người bạn thân của Roy Mustang, một người cha luôn khoe ảnh con gái với mọi người. Anh phát hiện ra một bí mật mà anh không nên biết, và bị giết trong một bốt điện thoại, khi đang cố gọi cho Roy. Ở đám tang, con gái anh, Elicia, khóc hỏi tại sao người ta lại chôn bố, bố còn nhiều việc phải làm mà. Roy đứng bên mộ, nói rằng trời đang mưa. Riza Hawkeye nhìn lên bầu trời trong xanh, và hiểu.
Scar, một người Ishval, dân tộc bị quân đội Amestris tàn sát trong một cuộc chiến diệt chủng. Hắn đi săn những nhà giả kim quốc gia để trả thù. Nhưng càng về cuối, hắn trở thành một trong những nhân vật bi kịch và phức tạp nhất của bộ truyện: một kẻ báo thù cuối cùng chọn bảo vệ chính đất nước đã tàn sát dân tộc mình.
Roy Mustang và Riza Hawkeye, hai người đã từng chiến đấu trong cuộc chiến Ishval, mang theo tội lỗi của những gì họ đã làm. Roy muốn leo lên vị trí cao nhất để thay đổi đất nước. Riza đi theo anh, với lời hứa sẽ bắn anh nếu anh đi sai đường.
Greed, một homunculus, một sinh vật nhân tạo mang hình dạng con người, được tạo ra để đại diện cho tội tham lam. Hắn muốn tất cả: tiền, quyền lực, phụ nữ, sự bất tử. Và khi chết, hắn nhận ra thứ hắn thật sự muốn suốt cả đời, thứ mà sự tham lam của hắn đã che khuất, chỉ là có những người bạn.
Cha
Phản diện chính của Brotherhood là một sinh vật được gọi đơn giản là Cha. Hàng trăm năm trước, hắn là một thứ nhỏ bé sống trong một cái bình thủy tinh, sinh ra từ máu của một nô lệ. Hắn khao khát được tự do, được trở thành một thứ hoàn hảo. Và hắn đã dàn dựng cả một đất nước, xây dựng Amestris theo hình dạng của một vòng tròn giả kim khổng lồ, gây ra những cuộc chiến đẫm máu ở những điểm chính xác trên bản đồ, để một ngày, hắn có thể biến cả đất nước thành một Hòn Đá Triết Gia, và nuốt lấy Chúa.
Một bài phân tích tiếng Anh trên ManganOA chỉ ra rằng nguyên tắc trao đổi ngang giá là trục chính của Brotherhood. Và Cha là hiện thân của việc từ chối nguyên tắc ấy. Hắn muốn có tất cả mà không mất gì. Hắn tách bảy tội lỗi khỏi bản thân, tạo ra bảy homunculus: Kiêu ngạo, Tham lam, Đố kỵ, Phẫn nộ, Lười biếng, Phàm ăn, Dâm dục, để tự biến mình thành một thứ không có khuyết điểm. Nhưng khi bỏ đi những tội lỗi ấy, hắn cũng bỏ đi tất cả những gì làm nên một con người.
Mình nghĩ đó là lời tuyên bố của Arakawa: thứ làm nên con người không phải là sự hoàn hảo. Mà là những khiếm khuyết, những ham muốn, những sai lầm, và việc học cách sống với chúng.
Cái kết
Và giờ đến lý do mà mình nghĩ ai cũng nên xem Brotherhood đến tập cuối.
Mình sẽ không kể chi tiết. Chỉ nói thế này: cả bộ truyện bắt đầu bằng nguyên tắc trao đổi ngang giá, “muốn có thứ gì, phải mất đi một thứ có giá trị tương đương”. Và nó kết thúc bằng việc Ed đưa ra một thứ để đánh đổi mà suốt sáu mươi tư tập, ta tưởng anh không bao giờ từ bỏ. Một thứ đã định nghĩa anh, đã cho anh danh hiệu “Nhà giả kim Thép”, đã là lý do anh tồn tại.
Một bài phân tích trên Medium đặt sự hy sinh ấy vào khung lý thuyết triết học, lập luận rằng Alphonse vẫn giữ được sự tồn tại của mình nhờ ý thức, ký ức, mối quan hệ với anh trai. Và Ed hiểu rằng thứ quan trọng không phải là sức mạnh, mà là những người ở bên cạnh mình. Đó là cái kết mà gần như ai xem cũng khen, và mình nghĩ nó là một trong những cái kết shounen hay nhất từng có.
Rồi ở cảnh cuối, Ed nói với Winry, người bạn thời thơ ấu đã làm chân tay giả cho anh suốt những năm qua, một lời tỏ tình theo cách vụng về nhất có thể: bằng ngôn ngữ của giả kim thuật. Trao đổi ngang giá. Anh cho em một nửa cuộc đời anh, em cho anh một nửa cuộc đời em. Winry thì phá luôn quy tắc ấy: một nửa là không đủ, cô muốn cho anh nhiều hơn thế.
Không còn là mất đi để có được. Là cho đi, và nhận lại nhiều hơn.
Một trái tim thép
Lời kết của Brotherhood viết lại chính nguyên tắc đã mở đầu câu chuyện. Đại ý: một bài học không có nỗi đau thì vô nghĩa, vì không ai có thể đạt được điều gì mà không hy sinh. Nhưng khi vượt qua nỗi đau ấy, ta sẽ có được một trái tim mạnh mẽ không gì sánh được. Một trái tim thép.
Mình nghĩ đó là ý nghĩa thật sự của cái tên Fullmetal Alchemist. Không phải cánh tay thép của Ed. Mà là trái tim của những người đã mất mát, đã đau đớn, và vẫn đứng dậy.
Hiromu Arakawa lớn lên trên một trang trại bò sữa ở Hokkaido, và bà từng kể rằng cuộc sống ở nông trại đã dạy bà về sự sống và cái chết theo cách rất thực tế. Mình nghĩ ta có thể thấy điều đó trong Fullmetal Alchemist: một bộ truyện về những đứa trẻ muốn vượt qua cái chết, và học được rằng chúng không thể. Rằng cái chết là một phần của quy luật. Và rằng thứ duy nhất có thể làm là sống tiếp, với những người còn lại.
Lời kết
Mười điểm cho Brotherhood. Tám điểm cho bản 2003. Bản 2003 hay, buồn, táo bạo, nhưng Brotherhood là câu chuyện trọn vẹn: sáu mươi tư tập không có một tập độn, một thế giới với chính trị, chiến tranh, tôn giáo, khoa học, một dàn nhân vật mà ai cũng có câu chuyện riêng, và một cái kết khép lại mọi thứ một cách đẹp đẽ đến mức hiếm có bộ anime nào sánh được.
Mười mấy năm sau khi xem, mình vẫn nhớ một cô bé bốn tuổi nói “Anh ơi, chơi với em”. Vẫn nhớ một người đàn ông nói trời đang mưa dưới bầu trời không có mây. Và vẫn nhớ một chàng trai trẻ đứng trước Chân Lý, mỉm cười, và đưa ra thứ quý giá nhất của mình để đổi lấy em trai.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
Tiếng Anh
- Analyzing the Logic of the Law of Equivalent Exchange in Fullmetal Alchemist: Brotherhood — Medium
- A Comprehensive Analysis of Fullmetal Alchemist: Brotherhood — ManganOA
- The Equivalent Exchange Of Sacrifice In Fullmetal Alchemist: Brotherhood — The Daily Fandom
- Why The Two Fullmetal Alchemist Series Are So Drastically Different — /Film
- 20 Years Ago, The Original Fullmetal Alchemist Dared To Avoid A Happy Ending — /Film
- Fullmetal Alchemist — Wikipedia