Về danh sách bài viết
Post 29/3/2026 9 phút đọc

Evangelion: 3.0+1.01 Thrice Upon a Time | シン・エヴァンゲリオン劇場版 | Sự Thay Đổi Trong Cách Đối Diện Với Quá Khứ

Analysis — Hideaki Anno

info

Anime Film Tên: Evangelion: 3.0+1.01 Thrice Upon a Time Tên gốc: シン・エヴァンゲリオン劇場版 Đạo diễn: Hideaki Anno, Kazuya Tsurumaki, Mahiro Maeda, Katsuichi Nakayama Studio: Studio Khara Seiyuu: Megumi Ogata (Shinji), Megumi Hayashibara (Rei), Yuko Miyamura (Asuka), Maaya Sakamoto (Mari) Năm phát hành: 2021 Thời lượng: 155 phút Quốc gia: Nhật Bản Thể loại: Animation, Action, Drama, Sci-Fi


EVANGELION 3.0+1.01: SỰ THAY ĐỔI TRONG CÁCH ĐỐI DIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VỚI QUÁ KHỨ CỦA ANNO HIDEAKI

Nguồn: Duc Anh Nguyen — AR2D

Trong bài viết ngắn này, cá nhân tôi sẽ so sánh hai cách trả lời của Shinji đối với quá khứ của chính mình trong The End of Evangelion (TEOE) và Rebuild of Evangelion 3.0+1.01 (ROE 3.0+1.01). Cảnh báo spoiler nhẹ.

Diễn biến

  • Trong TEOE năm 1997, tất cả mọi suy nghĩ về quá khứ của đạo diễn Anno chỉ gói gọn trong chính Shinji. Khi quá trình SEELE tiếp quản NERV dẫn đến một cuộc thảm sát đúng nghĩa đen, Shinji đã từ chối lái Unit-01 (kể cả sau khi Misato hy sinh và trao cho cậu di vật của cha mình, thể hiện sự tin tưởng vào cậu). Việc từ chối lái Unit-01 ở đây, tôi cho rằng không phải là sự thoái thác trách nhiệm (nếu chối bỏ thì sẽ không có việc quay lại chiến đấu với Zeruel), mà là việc không dám nhìn vào quá khứ (thiên thần cuối cùng mà Shinji giết là Kaworu). Cậu lo sợ rằng mình sẽ lại sai lầm, lại khiến mình tự đau khổ, lại khiến nỗi đau chồng chất nỗi đau. Cậu KHÔNG TIN TƯỞNG bản thân, và cũng không ai Ở ĐÓ ĐỂ TIN TƯỞNG cậu (bạn bè đứa thì mất tích, đứa thì chết, đứa thì nằm viện).

  • Còn trong ROE 3.0+1.01, chúng ta sẽ phải quay về 3.0 một chút. Tất cả chúng ta đều biết trong 3.0, Shinji trải qua 14 năm ngủ đông, do đó cậu không hề biết tí gì về HẬU QUẢ của Cận chấn động thứ Ba cũng như Chấn động thứ Ba (Near Third Impact + Third Impact). Chỉ sau khi được Kaworu cho thấy tận mắt, cậu mới thấy hối hận về hành động của mình. TUY NHIÊN, lần này khác với TEOE, cậu chọn việc lái Unit-13 để SỬA SAI, song mọi chuyện không như ý muốn và Chấn động thứ Tư (Fourth Impact) diễn ra, còn Kaworu chết ngay trước mắt. Mọi chuyện không thay đổi. Mọi thứ sụp đổ. Cậu trở nên trầm cảm, và đóng cánh cửa giao tiếp với mọi người trong làng, kể cả hai thằng bạn thân nhất (diễn biến nửa đầu 3.0+1.01).

Như vậy, diễn biến của nửa phần đầu trong TEOE và ROE 3.0+1.01 tưởng là tương tự nhau mà lại hoàn toàn khác biệt. Nếu trong TEOE, Shinji từ bỏ, buông xuôi một cách bạc nhược thì trong ROE 3.0+1.01, cậu lại quyết tâm sửa sai. Có điều sự sửa sai ấy không thành, và mọi thứ trở nên tồi tệ.

Câu trả lời

  • Trong TEOE năm 1997, khi Chấn động thứ Ba diễn ra, Shinji ban đầu đã chọn rũ bỏ tất cả mọi đau khổ ngay lập tức, và đồng ý hóa LCL. Song điều này thì gần như là một sự tự tử bởi đơn giản, cái thứ chất lỏng cam ấy không nhận thức được, nó đơn giản chỉ là nồi “súp nguyên thủy”. Vậy nó có hợp lý không? Xin trả lời là có, rất nhiều người khi đối diện với áp lực từ sai lầm của quá khứ hoặc cuộc sống, đã chọn tự tử để giải quyết nó. Điều này cũng xảy ra rất nhiều ở Nhật Bản, quê hương Anno, nên cách giải quyết vấn đề có phần ngây thơ này là có thể hiểu được. Điểm khác biệt duy nhất của LCL và tự tử, đối với tôi, đó là LCL được trang hoàng thêm hai chữ “hạnh phúc”, còn tự tử thì không. Tiếp tục diễn biến, sau khi đã ở trong LCL, Shinji chợt nhận ra có gì đó không ổn. Đúng là không có đau khổ, không có chiến tranh, không có hàng tỉ vấn đề mà thằng gõ bài cũng như bạn đọc bài viết này đang đối mặt, nhưng cũng KHÔNG HỀ CÓ HẠNH PHÚC. Hạnh phúc, nó không phải là tên của một điểm đến, của một nơi tưởng tượng nào đó mà là một quá trình. Bạn “hạnh phúc” khi xem được ROE 3.0+1.01 là vì bạn chờ nó quá lâu, bạn “hạnh phúc” vì có một gia đình, thì đó là vì trước đó bạn cô đơn. Không có thứ hạnh phúc một cách trừu tượng, xa vời, mà chỉ có một thứ hạnh phúc đi ra từ thực tại, đi ra từ khổ đau, hay nói cách khác, hạnh phúc được tạo thành bởi quá khứ. Ai dám đối diện với quá khứ, người đó cũng sẽ đối diện với hạnh phúc. Cuộc sống phải luôn tiếp diễn dù chính nó vẫn có vấn đề, vẫn gây ảnh hưởng tới chúng ta. Cuối cùng, Shinji chấp nhận bỏ đi ý nghĩ về LCL, và TEOE kết thúc.

  • Còn trong ROE 3.0+1.01 thì hơi phức tạp hơn. Tôi xin chia làm hai giai đoạn nhỏ:

Giai đoạn ở làng

Shinji bị trầm cảm vì sai lầm của mình. Cậu tự cô lập bản thân với mọi người, tránh xa mọi thứ. Tuy nhiên sau khi được Rei nói rằng mọi người trong làng đều yêu quý cậu, cậu khóc và chấp nhận không trốn tránh nữa. Ở đây chúng ta cần nhớ người trong làng là ai. Họ là những nạn nhân “gián tiếp” từ Chấn động thứ Ba, tức là về động cơ thù ghét cậu, họ có thừa. Ta có thể tranh luận rằng những người đó không biết cậu là “thủ phạm” Chấn động thứ Ba nên mới cho cậu vào làng. Vâng, nó có thể đúng, nhưng nó không hề đúng với những người bạn như Toji hay Kensuke. Thử nghĩ mà xem, bạn của bạn khiến bạn mất hết cha mẹ, nhà cửa, khiến bạn từ một đứa trẻ 14 tuổi phải lớn vượt tuổi, tự làm mọi việc mà không được học hành (như Toji làm bác sĩ) mà bạn nói bạn không hề có cảm giác ghét họ dù chỉ một chút xem? Cá nhân tôi sẽ cho đó là một sự đạo đức giả. Bằng chứng là vẫn có hai người trong WILLE mang súng ra để cản Shinji lái Unit-01. Song, có lẽ ở đây, Shinji thực sự đã may mắn vì có hai người bạn chấp nhận quá khứ của cậu, hai thằng bạn không quản khó khăn giúp đỡ cậu hòa nhập mà không oán trách, bởi họ hiểu nếu không có cậu, rất nhiều người đã phải chết. Toji và Kensuke, hai nhân vật mất tích trong TV Series ở những tập gần cuối và TEOE, thì lần này đã đóng vai hai người anh giúp đỡ đứa em trai mình một cách xuất sắc, giúp nó sẵn sàng đón nhận quá khứ của mình mà không mặc cảm tội lỗi. (Lưu ý tuy cả ba bằng tuổi, nhưng Kensuke và Toji đã trải qua 14 năm đầy khó khăn, trong khi Shinji thì bị “mất” 14 năm ấy.)

Giai đoạn nói chuyện với Gendo

Ở phần này, Shinji không còn là người phải đi tìm câu trả lời về cách đối diện với quá khứ của bản thân như nào nữa, mà là người đi giúp đỡ một người khác đối diện với quá khứ của chính mình. Người đó không ai khác là Gendo. Gendo lớn lên trong sự cô độc, và ông ấy thấy thoải mái với điều đó, tuy nhiên từ khi gặp và có một gia đình nhỏ với Yui, rồi Yui biến mất, cuộc đời ông ấy bị “hủy hoại”. Dự án Hoàn thiện Con người của Gendo là hệ quả của sự hủy hoại ấy. Ông ta quyết thực hiện Chấn động Bổ sung (Additional Impact) để tìm lại quá khứ (gặp Yui), tuy nhiên mục đích việc đó chỉ là để sống mãi trong quá khứ, “biến” cái quá khứ đó thành hiện tại “vĩnh cửu”, một thứ hiện tại “tĩnh” vốn không tồn tại (thứ hiện tại này không có cả Longinus lẫn Cassius — hai ngọn giáo đại diện cho tuyệt vọng và hy vọng). Tuy nhiên trước khi mọi chuyện thành hiện thực, Shinji đã mở lòng mình ra để nói chuyện với cha (đưa máy nghe nhạc xuyên qua A.T Field), sẵn sàng lắng nghe để hiểu hơn về quá khứ của con người tên Ikari Gendo. Khi Gendo thắc mắc sao mình mãi không thể gặp Yui, Shinji chỉ trả lời đơn giản đó là vì Gendo không chấp nhận khuyết điểm của bản thân. Vậy khuyết điểm ấy là gì? Là sự yếu đuối như chính Gendo nói, hay là vì gì khác? Cá nhân tôi cho rằng khuyết điểm ấy chính là Yui. Gendo sống trên đời không cần quan tâm đến ai, và cứ nghĩ như vậy cho đến khi gặp Yui. Mất Yui, ông như mất tất cả mọi thứ. Song thay vì chấp nhận, ông lại cố tái hiện nó. Nếu trong TEOE, mong ước của Gendo chỉ thổ lộ lúc ông sắp chết, thì giờ nó là nguyên nhân cho mọi hành động của nửa phần sau ROE 3.0+1.01. Cả nhân loại hợp sức ngăn chặn Chấn động Bổ sung mặc dù hai ngọn giáo đại diện cho tuyệt vọng lẫn hy vọng là Longius và Cassius đã bị Gendo phá hủy. Ngọn giáo Gaius (ngọn giáo đại diện cho cả tuyệt vọng lẫn hy vọng) được đưa vào tay Shinji bằng sự hy sinh của Misato và nỗ lực của toàn bộ thành viên WILLE. Phải chăng nhân loại quá ích kỷ? KHÔNG HỀ. Nhân loại không hề ích kỷ, mà đây là lựa chọn của họ. Gendo nhân danh những thứ được ghi trong cuộn kinh văn để đưa nhân loại tới một thiên đường — một “thiên đường” cho cả ông lẫn mọi người. Song con người luôn muốn đối mặt với thực tại và PHẢI đối mặt với thực tại. Shinji đã trốn tránh, nhưng chính mọi người trong làng đã giúp cậu đối mặt với nó, và giờ đây, gánh lấy trách nhiệm của mọi người, cậu cũng sẽ giúp cha mình đối mặt với thực tại, một thực tại không có Yui, hay nói cách khác, một quá khứ rằng Yui đã biến mất. Ừ thì tàn nhẫn đấy, đau đớn đấy, nhưng rồi sẽ qua, rồi hạnh phúc sẽ tới, hạnh phúc vẫn là hành trình, chứ không phải điểm đến. Đó cũng là lý do cho Neon Genesis, một tương lai không có các Eva Unit, vì các Eva Unit chính là xuất phát từ mong ước chạy trốn quá khứ của Ikari Gendo.

Tóm lại, hai câu trả lời ở cả TEOE và ROE 3.0+1.01 là CHẤP NHẬN QUÁ KHỨ, TIẾN TỚI TƯƠNG LAI. Nhưng điểm khác biệt là nếu ở TEOE hoàn toàn tự Shinji quyết định, mang hơi hướng chủ quan thì trong ROE 3.0+1.01, đó là quyết định của tất cả mọi người mà Shinji chỉ là một phần trong nó, tuy nhiên không hề có sự áp đặt nào mà là sự giúp đỡ từng cá nhân chấp nhận sự thật đó, dù cá nhân ấy có thể từng có một quá khứ đầy đau đớn (Toji, Kensuke, Rei thì giúp Shinji, trong khi Shinji thì giúp cha mình)


Kết luận

Triết lý chung thể hiện qua các phân đoạn đối mặt quá khứ của Shinji năm 1997 và 2021 là hoàn toàn như nhau. Tuy nhiên cách đối mặt và giải quyết với quá khứ hoàn toàn khác nhau. Nếu như năm 1997, nó chỉ là câu trả lời của một con người (đạo diễn Anno) thì 2021, nó là câu trả lời của mọi người.

P/s: Bài viết là quan điểm cá nhân, và vẫn có thể có sai sót. Mọi ý kiến đóng góp đều được hoan nghênh.

Goodbye, all of Evangelion!