Về danh sách bài viết
Post 17/11/2026 8 phút đọc

Dishonored | Hỗn Loạn Và Hậu Quả

Phân tích — Raphaël Colantonio, Harvey Smith, Arkane Studios, 2012

Cover Dishonored Dishonored (2012) — Arkane Studios, đạo diễn Raphaël Colantonio và Harvey Smith.

Bài viết tiết lộ cốt truyện và các cái kết.

Thành phố chạy bằng dầu cá voi

Steampunk là thế giới chạy bằng hơi nước và than đá. Dishonored thì chạy bằng dầu cá voi. Người ta đặt cho phong cách này một cái tên: whalepunk.

Thành phố Dunwall sống nhờ những con cá voi khổng lồ bị săn bắt ngoài biển, kéo về, mổ xẻ, ép lấy dầu. Dầu thắp sáng những ngọn đèn, chạy những cỗ máy, cấp điện cho những bức tường ánh sáng giết chết bất cứ ai không được phép đi qua. Những chiếc tàu săn cá voi cập cảng, những thùng dầu chất đống, xác cá voi treo lủng lẳng trong những lò mổ. Cả thành phố có mùi máu và dầu.

Người đứng sau thế giới ấy là Viktor Antonov, giám đốc thiết kế hình ảnh, người từng tạo ra City 17 trong Half-Life 2, cùng Sébastien Mitton, giám đốc mỹ thuật. Theo bài nói chuyện của Mitton ở GDC 2013, Dunwall bắt đầu từ những phác thảo về London thế kỷ mười bảy. Rồi đội làm game đi thăm London và Edinburgh thật để cảm được đời sống của một thành phố. Arkane còn cử họa sĩ đến Edinburgh chụp ảnh người dân địa phương, để những gương mặt trong game có cái vẻ Anh, ẩm ướt, phong sương.

Antonov từng giải thích vì sao lại là cá voi: việc buôn bán dầu cá voi gợi ý rằng thế giới lớn hơn thành phố này. Rằng ngoài kia có biển, có những vùng đất khác, có một nền kinh tế toàn cầu. Một chi tiết nhỏ mở ra cả một thế giới.

Và mình nghĩ nó còn nói một điều khác. Dunwall là một thành phố xây dựng trên sự tàn sát. Ánh sáng của nó, máy móc của nó, sự giàu có của nó, tất cả đến từ việc giết những sinh vật khổng lồ, cổ xưa, có lẽ thông minh. Và đó là chủ đề của cả Dishonored: cái giá của bạo lực, và những gì nó để lại.

Dịch hạch

Dunwall đang chết.

Một dịch hạch do chuột lây lan đang tàn phá thành phố. Những người bệnh, gọi là Weepers, khóc ra máu, đi lang thang trên những con phố như những xác sống. Những khu phố nghèo bị phong tỏa. Xác người chất đống. Và chuột ở khắp nơi, từng đàn, ăn bất cứ thứ gì chúng tìm thấy, kể cả người sống.

Bạn là Corvo Attano, cận vệ của Nữ hoàng Jessamine Kaldwin. Bạn vừa trở về từ một chuyến đi xa, tìm kiếm sự giúp đỡ cho thành phố. Và năm phút sau khi bạn về, những sát thủ xuất hiện từ hư không. Nữ hoàng bị giết trước mặt bạn. Con gái bà, Emily, mười tuổi, bị bắt cóc. Và bạn bị vu oan là kẻ giết người.

Sáu tháng sau, bạn trốn khỏi tù. Một nhóm những người trung thành với Nữ hoàng giúp bạn. Họ muốn lật đổ Hiram Burrows, kẻ đã chiếm quyền sau cái chết của Nữ hoàng, tự xưng Lord Regent. Họ cần một người làm công việc bẩn thỉu. Và bạn là người ấy.

Kẻ Ngoại Lai

Đêm đầu tiên ở căn cứ của nhóm trung thành, bạn mơ. Và trong giấc mơ, bạn gặp Outsider, Kẻ Ngoại Lai.

Outsider trông như một chàng trai trẻ, mắt đen kịt, đứng lơ lửng trong một khoảng không mà game gọi là Void. Ông là một thực thể cổ xưa, bí ẩn, không thiện không ác. Ông chỉ tò mò. Ông khắc một dấu ấn lên tay bạn, và cho bạn những sức mạnh siêu nhiên.

Dịch chuyển tức thời trong khoảng cách ngắn. Nhìn xuyên tường. Nhập vào một con chuột, một con cá, một con người. Dừng thời gian. Triệu hồi một đàn chuột ăn thịt người.

Và ông nói với bạn rằng ông sẽ quan sát bạn. Để xem bạn làm gì với những sức mạnh ấy.

Một bài viết tiếng Việt trên Hiệp Sĩ Bão Táp mô tả Corvo, với chiếc mặt nạ đầu lâu, như nỗi sợ hãi khủng khiếp của Dunwall đối với tầng lớp quý tộc. Mình nghĩ đó là hình ảnh đúng. Corvo đeo một chiếc mặt nạ kim loại hình đầu lâu, do một nhà phát minh trong nhóm trung thành chế tạo. Không có khuôn mặt. Không có giọng nói. Chỉ là một bóng ma đi trong đêm.

Hàng chục cách

Và đây là điều làm Dishonored trở thành một trong những trò chơi được thiết kế hay nhất mà mình từng chơi.

Mỗi nhiệm vụ là một mục tiêu, thường là một người quyền lực trong chính quyền của Burrows. Và mỗi mục tiêu có hàng chục cách xử lý.

Bạn có thể tấn công trực diện, giết sạch lính gác, đi thẳng vào. Bạn có thể lẻn qua mái nhà, dịch chuyển từ tòa nhà này sang tòa nhà khác. Bạn có thể nhập vào một con chuột, chui qua đường cống. Bạn có thể nhập vào một con cá, bơi qua kênh. Bạn có thể nhập vào chính mục tiêu, đi đến chỗ không có ai, rồi thoát ra.

Bài review tiếng Việt trên Vietgame nhận xét rằng điểm mạnh của Dishonored không nằm ở đồ họa, mà ở lối chơi đa dạng và thiết kế màn chơi cực kỳ logic. Mình đồng ý. Mỗi màn chơi là một câu đố, với rất nhiều lời giải. Và game không bao giờ nói cho bạn biết lời giải nào là đúng.

Không giết ai

Và bạn có thể không giết ai cả.

Mọi mục tiêu trong Dishonored đều có một cách xử lý không cần giết. Và nhiều cách còn tàn nhẫn hơn cái chết.

Có hai anh em sinh đôi, những nhà quý tộc độc ác. Thay vì giết họ, bạn có thể sắp xếp để họ bị cạo đầu, cắt lưỡi, và đưa đến làm việc trong chính những mỏ bạc mà họ sở hữu, nơi họ đã bóc lột hàng trăm công nhân.

Có một vị giáo chủ tàn ác của Nhà thờ. Thay vì giết ông, bạn có thể đóng dấu lên mặt ông dấu hiệu của kẻ dị giáo, và để ông bị chính những người từng tôn thờ mình đuổi ra khỏi thành phố.

Mình nghĩ đây là câu hỏi mà Dishonored muốn bạn tự hỏi. Giết một người có phải là điều tồi tệ nhất bạn có thể làm với họ không? Hay có những thứ tồi tệ hơn? Và khi bạn chọn con đường “không giết người”, bạn có thật sự là người tốt hơn không?

Lady Boyle

Màn mình thích nhất là Lady Boyle’s Last Party.

Một buổi dạ tiệc hóa trang ở dinh thự nhà Boyle. Mục tiêu của bạn là một trong ba chị em nhà Boyle. Và ba chị em mặc váy giống hệt nhau. Bạn phải tìm ra ai là mục tiêu, bằng cách nói chuyện với khách, nghe lén, tìm manh mối.

Và có một cách xử lý không giết người. Một vị khách trong bữa tiệc, một người đàn ông ám ảnh với Lady Boyle, đề nghị giúp bạn. Nếu bạn đưa cô ấy đến chỗ ông ta, ông ta sẽ đưa cô đi, đến một nơi xa, và cô sẽ không bao giờ được nhìn thấy nữa.

Không có máu. Không có xác chết. Và mình nghĩ đó là một trong những lựa chọn đáng sợ nhất trong game.

Hỗn loạn

Rồi có hệ thống Chaos, Hỗn loạn.

Mỗi người bạn giết, mỗi xác bạn để lại, làm Dunwall hỗn loạn hơn. Nhiều xác thì nhiều chuột. Nhiều chuột thì dịch hạch lan rộng. Nhiều Weepers hơn trên đường phố. Nhiều lính gác hơn, cảnh giác hơn. Thành phố trở nên tối tăm hơn, nguy hiểm hơn.

Và Emily, cô bé bạn đang cứu, quan sát bạn. Cô vẽ những bức tranh về bạn, và những bức tranh khác nhau tùy bạn đã giết bao nhiêu người. Nếu bạn ít giết, cô vẽ bạn đứng cạnh cô, dưới mặt trời. Nếu bạn giết nhiều, cô vẽ bạn trong bóng tối, đầy máu. Và cô bắt đầu nói về việc giết người như một điều bình thường.

Destructoid mô tả Chaos như thứ thay thế cho khái niệm đạo đức thông thường. Game không nói giết người là xấu. Nó chỉ cho bạn thấy hậu quả. Mình nghĩ đó là cách thông minh nhất mà một trò chơi từng dùng để nói về bạo lực. Không phải bằng lời giảng. Mà bằng một thành phố đang chết dần, và một cô bé đang học từ bạn.

Game Informer chê rằng hệ thống Chaos không được giải thích rõ ràng, và đôi khi cảm giác như nó trừng phạt người chơi vì đã dùng chính những sức mạnh mà game cho. Mình hiểu lời chê ấy. Nhưng mình nghĩ đó cũng là điểm của nó. Outsider cho bạn sức mạnh để giết. Và ông quan sát để xem bạn có dùng nó không.

Hai kết thúc

Cái kết của Dishonored khác nhau tùy mức độ hỗn loạn.

Nếu Dunwall ít hỗn loạn, Emily lên ngôi Nữ hoàng. Dịch hạch được chữa khỏi. Thành phố bắt đầu hồi sinh. Một thời đại vàng.

Nếu Dunwall hỗn loạn, thành phố sụp đổ. Những người bạn quay lưng với bạn. Và Emily có thể chết.

Mình nghĩ đó là một trong những lựa chọn thiết kế can đảm nhất. Không có cái kết “tốt” cho người chơi bạo lực. Bạn đã giết hàng trăm người. Thành phố đã trả giá. Và game không giả vờ rằng mọi thứ ổn.

Lời kết

Chín điểm. Cốt truyện chính khá đơn giản, có thể đoán trước. Corvo là nhân vật câm, khá nhạt. Và cú phản bội ở giữa game, mình nghĩ ai chơi cũng thấy trước.

Nhưng thành phố chạy bằng dầu cá voi ấy thì mình nhớ mãi. Một thành phố xây dựng trên sự tàn sát, đang chết dần vì dịch bệnh, nơi bạn có thể là một bóng ma giết người, hoặc một bóng ma không bao giờ chạm vào ai. Và một cô bé mười tuổi, ngồi vẽ, quan sát bạn, học từ bạn cách trở thành một người lớn.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Tiếng Anh