Về danh sách bài viết
Post 17/11/2026 11 phút đọc

Disco Elysium | Hai Mươi Bốn Giọng Nói Trong Đầu Một Thám Tử Hỏng

Phân tích — Robert Kurvitz, ZA/UM, 2019

Disco Elysium | Hai Mươi Bốn Giọng Nói Trong Đầu Một Thám Tử Hỏng

Disco Elysium (2019), bản The Final Cut (2021) — ZA/UM, viết và thiết kế bởi Robert Kurvitz.

Tỉnh dậy

Disco Elysium bắt đầu trong bóng tối, với một giọng nói.

Giọng nói ấy không phải của bạn. Nó là Bộ Não Bò Sát Cổ Xưa của bạn, phần nguyên thủy nhất của tâm trí, đang khuyên bạn hãy cứ nằm đó, trong bóng tối dễ chịu, đừng tỉnh dậy. Rồi một giọng khác, Hệ Limbic, phần cảm xúc, thì thầm về nỗi đau đang chờ bạn ở bên kia. Bạn có thể nghe theo chúng. Hoặc bạn có thể mở mắt.

Bạn mở mắt. Bạn đang nằm sấp trên sàn một căn phòng khách sạn tan hoang. Cửa sổ vỡ. Chai rượu khắp nơi. Bạn chỉ mặc quần lót, và một chiếc giày. Bạn không nhớ tên mình. Không nhớ mình là ai, ở đâu, đang làm gì. Bạn đứng dậy, nhìn vào gương, và thấy một gương mặt sưng húp, râu ria, mắt đỏ ngầu của một người đàn ông trung niên đã uống rượu liên tục trong nhiều ngày.

Bạn là một cảnh sát. Bạn được cử đến khu Martinaise của thành phố Revachol để điều tra một vụ án mạng: một người đàn ông bị treo cổ trên cái cây sau quán trọ. Cái xác đã treo ở đó gần một tuần. Và bạn đã dành cả tuần ấy để uống, hát karaoke, ném cà vạt lên quạt trần, và quên sạch mọi thứ, kể cả tên của chính mình.

Bài review trên Tinh Tế đặt tiêu đề rằng “có lẽ đây chính là game nhập vai xuất sắc nhất”. Mình đã dành ba mươi sáu tiếng ở Martinaise, và mình nghĩ chữ “có lẽ” ấy có thể bỏ đi.

Một cuốn tiểu thuyết bán được một nghìn bản

Trước khi có trò chơi, Robert Kurvitz là một nhà văn, một nhạc sĩ ở Estonia. Năm 2013, anh in một cuốn tiểu thuyết lấy bối cảnh thế giới Elysium, tạm dịch là Thứ không khí thiêng liêng và kinh khủng, viết suốt khoảng năm năm. Theo lời Kurvitz kể với tạp chí Edge, cuốn sách bán được chừng một nghìn bản.

Thất bại ấy không làm nhóm của anh bỏ cuộc. Họ gọi mình là ZA/UM, một tập thể nghệ sĩ, chưa phải một studio game, và quyết định kể tiếp thế giới ấy bằng một hình thức khác. Sáu năm sau, ngày 15 tháng 10 năm 2019, Disco Elysium ra mắt. Cuối năm, nó giành bốn giải tại The Game Awards, trong đó có Kịch bản xuất sắc nhất và Game nhập vai xuất sắc nhất.

Một người thất bại, không bỏ cuộc, rồi làm được một điều kỳ lạ. Mình thấy câu chuyện ấy rất Disco Elysium.

Hai mươi bốn giọng nói

Thứ khiến Disco Elysium khác mọi game nhập vai khác là hệ thống kỹ năng. Game có hai mươi bốn kỹ năng, chia làm bốn nhóm: Trí tuệ, Tâm lý, Thể chất, và Vận động. Nhưng chúng không phải những con số khô khan. Mỗi kỹ năng là một giọng nói trong đầu Harry, với tính cách riêng, quan điểm riêng, và thường xuyên cãi nhau.

Bài trên 2Game gọi Disco Elysium là sự kế thừa hiện đại của Baldur’s Gate và Planescape: Torment. Đúng vậy, nhưng nó còn đi xa hơn bất kỳ game nào trước nó: nó biến tâm trí của nhân vật thành một dàn hợp xướng hỗn loạn.

Mình muốn đọc Disco Elysium qua một vài giọng nói ấy, vì mỗi giọng mở ra một lớp của trò chơi.

Logic: một vụ án

Logic là giọng nói lạnh lùng, lý trí, thích suy luận. Nó là phần trong Harry vẫn còn là một thám tử.

Và Disco Elysium, bề ngoài, là một câu chuyện trinh thám. Ai đã giết người đàn ông bị treo cổ? Tại sao? Có liên quan gì đến cuộc đình công của công nhân bến cảng đang làm tê liệt cả khu Martinaise? Đến những tay lính đánh thuê mà công ty vận tải đã thuê về để phá đình công? Đến cô gái bí ẩn ở tầng trên quán trọ?

Vụ án được xây dựng chặt chẽ, với những manh mối, những nghi phạm, những lời khai mâu thuẫn. Nhưng Logic có một điểm yếu: nếu bạn đầu tư quá nhiều vào nó, nó sẽ tự tin suy luận sai. Nó sẽ khiến Harry nghĩ rằng mình đã giải quyết được mọi thứ, trong khi sự thật nằm ở chỗ khác.

Đó là bài học đầu tiên của Disco Elysium: không giọng nói nào đúng hoàn toàn.

Inland Empire: chiếc cà vạt biết nói

Inland Empire, Đế chế Nội tâm, là giọng nói của trí tưởng tượng, của trực giác, của những giấc mơ. Đặt theo tên một bộ phim của David Lynch.

Nếu bạn đầu tư vào Inland Empire, Harry sẽ bắt đầu nói chuyện với đồ vật. Chiếc cà vạt có hoa văn kỳ quặc mà anh tìm thấy trên quạt trần sẽ thì thầm với anh, gọi anh bằng một cái tên mới, cổ vũ anh uống thêm. Xác chết của người đàn ông bị treo cổ sẽ nói chuyện với anh. Những bức tường sẽ có ký ức.

Nghe như điên rồ. Và đúng là điên rồ. Nhưng Inland Empire cũng là giọng nói cho Harry những linh cảm mà Logic không bao giờ có được. Đôi khi, những thứ phi lý nhất mà nó nói lại là sự thật.

Shivers: thành phố nói chuyện

Và có một giọng nói mà mình thích nhất: Shivers, Rùng mình.

Shivers là cảm giác về thành phố. Khi bạn đứng một mình ở một góc phố, gió lạnh thổi qua, Shivers sẽ cho bạn nghe những gì đang xảy ra ở những nơi khác trong Revachol: một người đàn ông già đang khóc trong căn hộ của mình, những người công nhân đang ngủ trong kho hàng, tiếng còi tàu từ bến cảng xa. Và đôi khi, thành phố nói chuyện trực tiếp với Harry. Nó nói rằng nó cần anh. Rằng anh là cảnh sát của nó.

Mình nghĩ Shivers là thứ biến Disco Elysium từ một trò chơi thành văn chương. Những đoạn văn mà Shivers viết ra là một trong những đoạn văn đẹp nhất mình từng đọc trong một trò chơi: buồn, thơ mộng, đầy hoài niệm về một thành phố đã từng vĩ đại và nay chỉ còn là đống đổ nát.

Electrochemistry: một điếu thôi

Electrochemistry, Điện hóa học, là giọng nói của những ham muốn: rượu, thuốc lá, ma túy, tình dục. Nó luôn có ý kiến về mọi thứ, và ý kiến của nó luôn là: thêm một chút nữa. Một điếu thôi. Một ly thôi. Bạn xứng đáng mà.

Và Volition, Ý chí, là giọng nói duy nhất dám bảo nó im đi.

Cuộc giằng co giữa hai giọng nói này là cuộc giằng co của một người nghiện. Harry là một người nghiện rượu, và Disco Elysium không bao giờ biến điều đó thành trò đùa. Nó cho bạn cảm giác của việc thèm muốn, của việc tự nhủ “chỉ một lần thôi”, của việc biết rằng mình đang tự hủy hoại và vẫn làm. Và nó cho bạn lựa chọn: lắng nghe Electrochemistry, hay lắng nghe Volition.

Thất bại cũng là nội dung

Mọi hành động quan trọng trong Disco Elysium đều được quyết định bằng một lần tung xúc xắc, như trong những trò chơi nhập vai trên bàn. Nhưng đổ xúc xắc hỏng không làm game dừng lại. Nó mở ra một nhánh khác của câu chuyện.

Và nhiều khi, thất bại còn hay hơn thành công. Harry cố tỏ ra ngầu rồi nói một câu ngớ ngẩn. Cố nhảy qua một hàng rào rồi ngã sấp mặt. Cố thuyết phục một nhân chứng rồi vô tình xúc phạm họ. Bài trên Việt Giải Trí kể rằng người viết ban đầu thấy khó hiểu, nhưng chơi lâu thì bị cuốn hút đến kỳ lạ. Mình nghĩ một phần của sự cuốn hút ấy là: Disco Elysium là trò chơi hiếm hoi mà thất bại không bị trừng phạt, mà được kể.

Bài trên MyTour nhấn mạnh rằng game không tập trung vào chiến đấu hay chỉ số sức mạnh. Thực tế, game gần như không có chiến đấu. Chỉ có đọc, nói chuyện, suy nghĩ. Hơn một triệu chữ. Ai không thích đọc thì sẽ khổ.

Kim Kitsuragi

Không thể nói về Disco Elysium mà không nói về Kim Kitsuragi.

Trung úy Kim là cộng sự của Harry trong vụ án, một cảnh sát từ một đồn khác được cử đến để hỗ trợ. Ông điềm tĩnh, chuyên nghiệp, đeo kính, mặc áo khoác phi công màu cam, luôn mang theo một cuốn sổ nhỏ. Và ông phải chứng kiến tất cả những gì Harry làm: những lời nói vô nghĩa, những hành động điên rồ, những lần Harry hát karaoke giữa cuộc điều tra.

Kim không bao giờ mắng Harry. Ông chỉ ghi chép vào cuốn sổ nhỏ, chỉnh lại kính, và thỉnh thoảng nói một câu làm bạn cảm thấy mình tệ hơn bất kỳ lời mắng nào. Game Informer gọi Kim là “đối trọng hoàn hảo” cho sự hỗn loạn của Harry. Mình thì nghĩ Kim là lý do người chơi muốn làm tử tế. Vì ông là người duy nhất trong game nhìn Harry như một người có thể khá lên.

Một thành phố sau cách mạng

Và rồi có chính trị.

Revachol là một thành phố sau một cuộc cách mạng cộng sản thất bại. Nhiều thập kỷ trước, những người cách mạng đã nắm quyền, và rồi bị liên minh các cường quốc nước ngoài đè bẹp. Giờ thành phố bị chiếm đóng, được quản lý bởi một “Liên minh” quốc tế, những vết đạn từ thời cách mạng vẫn còn trên tường. Những người cộng sản già nua ngồi đọc sách trong những căn phòng bụi bặm. Những tay phát xít trẻ tuổi chửi rủa người nhập cư. Những nhà tư bản lên kế hoạch xây dựng. Và những công nhân bến cảng đang đình công, bị kẹt giữa tất cả.

Harry có thể trở thành bất cứ thứ gì: cộng sản, phát xít, tự do cực đoan, hay “ôn hòa”. Một bài trên PressReader mô tả cách game âm thầm đặt nhân vật của bạn vào một phổ tư tưởng, dựa trên những gì bạn chọn cho Harry nói. Và game châm biếm tất cả các phe như nhau.

Một bài trên Vice phân tích con đường phát xít của Harry, và chỉ ra rằng game khắc họa chủ nghĩa phát xít của anh như một thứ mang tính cá nhân, tự phục vụ, không có lý tưởng nào cả: chỉ là một người đàn ông cô đơn, tổn thương, đổ lỗi cho người khác. Một bài khác cũng trên Vice phê bình chính game vì quá sợ sự chân thành để có thể thật sự cách mạng. Mình nghĩ cả hai đều đúng. Disco Elysium không đưa ra câu trả lời. Nó chỉ cho bạn thấy một thành phố nơi mọi lý tưởng đều đã cũ, đã mệt, đã thua.

Bài viết trên Los Angeles Review of Books gọi trải nghiệm này là “đóng vai một cảnh sát cộng sản giữa đống đổ nát của cách mạng”. Mình nghĩ không có cách mô tả nào hay hơn.

Một người đàn ông đã mất tất cả

Và dưới tất cả những lớp ấy, vụ án, chính trị, những giọng nói, Disco Elysium là câu chuyện của một người đàn ông.

Dần dần, qua những mảnh ký ức vụn vỡ, bạn hiểu Harry là ai. Một cảnh sát từng rất giỏi. Một người đàn ông đã yêu một người phụ nữ, và người phụ nữ ấy đã bỏ đi. Và sau đó, anh không thể chịu nổi. Anh uống. Anh uống cho đến khi muốn quên đi mọi thứ, kể cả chính mình. Và anh đã thành công. Chứng mất trí nhớ của Harry không hẳn là tai nạn. Nó giống như thứ anh đã tự làm với mình, gần như có chủ ý, vì không thể sống với ký ức nữa.

Câu hỏi của Disco Elysium không phải “ai là kẻ giết người”. Mà là: một người đã tự xóa mình đi, có thể bắt đầu lại không?

Và trò chơi trả lời: có thể. Không phải bằng việc trở thành người cũ. Mà bằng việc chọn trở thành một người mới, từng lựa chọn nhỏ một, từng giọng nói một.

Cái kết ngoài trò chơi

Có một cái kết mà trò chơi không viết.

Năm 2022, Robert Kurvitz, giám đốc nghệ thuật Aleksander Rostov, và biên kịch Helen Hindpere rời ZA/UM, theo lời họ là không tự nguyện, sau khi công ty đổi chủ. Đến nay vẫn còn kiện tụng. Phần tiếp theo mà họ đang làm dở có lẽ sẽ không bao giờ ra đời. Cuốn tiểu thuyết gốc chưa từng có bản tiếng Anh chính thức, chỉ có bản fan tự dịch.

Những người viết ra một trò chơi về những con người bị cuốn vào cách mạng rồi mất tất cả, cuối cùng lại mất chính tác phẩm của mình. Mình thấy nó giống một đoạn kết mà Disco Elysium tự viết cho chính nó.

Lời kết

Mười điểm. Disco Elysium không dành cho tất cả mọi người. Nó chậm, toàn chữ, không có chiến đấu, và đôi khi khó chịu đến mức khiến bạn muốn tắt máy. Nhưng nó là một trong số rất ít trò chơi mà mình nghĩ xứng đáng được gọi là văn chương. Một cuốn tiểu thuyết mà bạn không đọc, mà sống trong đó, với hai mươi bốn giọng nói trong đầu, và một chiếc cà vạt biết nói.

Bài trên Vietgame.asia gọi nó là một tuyệt tác. Mình đồng ý. Và nếu bạn chơi, hãy làm một điều: khi Kim Kitsuragi nhìn bạn qua cặp kính, im lặng, chờ đợi, hãy cố làm một người mà ông có thể tin tưởng.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Tiếng Anh