Death Note | デスノート Quyển Sổ Thiên Mệnh | Công Lý Của Một Vị Thần
Phân tích — Tsugumi Ohba, Takeshi Obata, Madhouse, 2006
Death Note (2006–2007) — Madhouse, đạo diễn Tetsuro Araki, dựa trên manga của Tsugumi Ohba và Takeshi Obata.
Bài viết tiết lộ toàn bộ cốt truyện, kể cả cái kết.
Một thần chết buồn chán
Death Note bắt đầu với sự buồn chán.
Ở thế giới của các thần chết, Ryuk buồn chán. Các thần chết khác ngồi đánh bạc, ngủ, chẳng làm gì cả. Thế giới của họ là một sa mạc xám xịt, không có gì xảy ra. Vì vậy Ryuk thả một cuốn sổ đen xuống thế giới loài người. Chỉ để xem chuyện gì xảy ra.
Ở thế giới loài người, Light Yagami cũng buồn chán. Mười bảy tuổi, học sinh giỏi nhất nước Nhật, con trai một cảnh sát cấp cao, đẹp trai, được mọi người quý mến. Mọi thứ đều quá dễ dàng. Anh ngồi trong lớp, nhìn ra cửa sổ, và nghĩ rằng thế giới này đang mục nát.
Rồi anh nhìn thấy một cuốn sổ đen rơi xuống sân trường. Trên bìa có dòng chữ: Death Note. Bên trong là những quy tắc: người nào bị viết tên vào cuốn sổ này sẽ chết.
Hai sinh vật buồn chán, ở hai thế giới. Và cả câu chuyện là những gì xảy ra khi họ gặp nhau.
Tên đầu tiên
Light không tin. Anh nghĩ đó là một trò đùa. Nhưng anh thử. Trên tivi, một kẻ bắt cóc đang giữ con tin trong một trường mẫu giáo. Light viết tên hắn vào cuốn sổ. Bốn mươi giây sau, kẻ bắt cóc gục xuống, chết vì đau tim.
Light hoảng sợ. Anh đã giết người. Rồi anh thử lại. Một tên côn đồ đang quấy rối một cô gái trên phố. Light viết tên hắn. Hắn chết, bị xe tải đâm.
Và sau vài ngày, nỗi sợ của Light biến mất. Thay vào đó là một ý tưởng. Anh có thể dùng cuốn sổ này để làm sạch thế giới. Giết tất cả những kẻ tội phạm. Tạo ra một thế giới mà không ai dám làm điều ác, vì ai cũng biết rằng mình sẽ chết.
Anh sẽ trở thành vị thần của thế giới mới.
Khi Ryuk xuất hiện, trông như một con quái vật với nụ cười rộng đến mang tai và đôi mắt đỏ, Light không sợ. Anh đã viết đầy tên trong cuốn sổ. Ryuk ngạc nhiên. Và thích thú. Hóa ra con người thú vị hơn ông tưởng.
Kira
Tội phạm trên khắp thế giới bắt đầu chết vì đau tim. Người ta đặt cho kẻ giết người bí ẩn một cái tên: Kira, từ chữ “killer” phát âm theo kiểu Nhật.
Và rồi điều đáng sợ nhất xảy ra. Mọi người bắt đầu ủng hộ Kira. Tỷ lệ tội phạm giảm mạnh. Những trang web tôn vinh Kira xuất hiện. Người ta cầu nguyện với Kira. Một số người gọi Kira là đấng cứu thế.
Một bài viết tiếng Việt trên Spiderum, “Light Yagami – Anh hùng thế hệ mới hay kẻ phản Chúa điển hình?”, lập luận rằng một phần công chúng ủng hộ Kira vì họ cần cảm giác an toàn hơn là công lý thật. Mình nghĩ đó là nhận xét sắc nhất về Death Note. Câu chuyện không chỉ về một người đàn ông với quyền năng tuyệt đối. Nó còn về những người sẵn sàng trao quyền năng ấy cho anh, miễn là họ cảm thấy an toàn.
L
Đối thủ của Light là L.
Không ai biết tên thật của L. Không ai biết mặt anh. Anh là thám tử giỏi nhất thế giới, người đã giải quyết những vụ án mà không ai giải được. Và anh là người duy nhất coi Kira là một kẻ giết người, chứ không phải một vị thần.
Màn xuất hiện đầu tiên của L là một trong những cảnh hay nhất của Death Note. Một người đàn ông xuất hiện trên tivi, tự giới thiệu là L, tuyên bố sẽ bắt Kira. Light, đang xem, viết tên người đàn ông ấy vào sổ. Người đàn ông chết ngay trên sóng truyền hình.
Rồi màn hình chuyển sang một chữ L lớn, kiểu chữ gothic. Và một giọng nói biến đổi vang lên: người vừa chết là một tử tù được dùng làm mồi nhử. Chương trình này chỉ phát sóng ở vùng Kanto. Vậy Kira đang ở vùng Kanto.
Trong một cảnh, L đã thu hẹp vùng tìm kiếm từ cả thế giới xuống một khu vực. Và Light, lần đầu tiên trong đời, gặp một người thông minh ngang mình.
L trông không giống thám tử chút nào. Anh ngồi xổm trên ghế, đi chân đất, ăn đồ ngọt liên tục, cầm mọi thứ bằng hai đầu ngón tay. Anh nói rằng nếu ngồi bình thường, khả năng suy luận của anh sẽ giảm bốn mươi phần trăm. Và anh nói về Kira một câu mà mình nghĩ là chìa khóa để hiểu cả L lẫn Light: Kira là một kẻ trẻ con và ghét thua cuộc. Và L cũng vậy.
Khoai tây chiên
Nửa đầu Death Note là một trong những cuộc đấu trí hay nhất từng được làm thành anime. Mỗi tập là một nước cờ. Light đi một bước, L đáp lại. Light đặt bẫy, L nhìn thấu.
Có một cảnh mà ai xem Death Note cũng nhớ. L, nghi ngờ Light, cho lắp camera giám sát khắp nhà anh. Light biết. Và anh tiếp tục giết tội phạm, ngay dưới mắt camera.
Anh làm điều đó bằng một túi khoai tây chiên. Bên trong túi, anh giấu một chiếc tivi nhỏ và một mẩu giấy xé từ Death Note. Anh ngồi học bài, thò tay vào túi khoai, ăn một miếng, viết một cái tên. Ăn một miếng, viết một cái tên. Trên camera, chỉ là một cậu học sinh đang ăn vặt trong lúc học. Và tội phạm trên khắp thế giới tiếp tục chết.
Madhouse và đạo diễn Tetsuro Araki biến những cảnh như vậy, một cậu học sinh ăn khoai tây chiên, thành những cảnh hồi hộp như phim hành động. Những góc máy kịch tính, những khuôn mặt cận cảnh, những đoạn nhạc thánh ca. Một cảnh Light viết tên vào sổ có thể dài như một trận đánh, với nhạc nền dồn dập và những đường kẻ bay khắp màn hình.
Ai là Chúa?
Một bài viết tiếng Việt khác trên Spiderum đặt câu hỏi: “Ai là ‘Chúa’ trong Death Note?” Và câu trả lời của bài viết là: không phải Light. Light chỉ là một người mượn quyền năng của thần chết, rồi khoác lên mình chiếc áo choàng công lý.
Mình nghĩ đó là cách đọc đúng. Light tự gọi mình là vị thần của thế giới mới. Nhưng anh không tạo ra cuốn sổ. Anh chỉ nhặt được nó. Quyền năng của anh là thứ được trao cho anh, một cách ngẫu nhiên, bởi một thần chết buồn chán. Và Ryuk, từ đầu đến cuối, chỉ đứng xem. Ăn táo. Cười.
Và đây là điều mà Death Note làm rất giỏi. Ta theo dõi câu chuyện từ góc nhìn của Light. Ta thấy anh thông minh, ta thấy anh có lý tưởng. Và có những lúc, ta thấy mình đứng về phía anh. Muốn anh thắng L. Muốn anh thoát khỏi những cái bẫy.
Rồi ta thấy anh giết những người vô tội. Những cảnh sát điều tra anh. Những đặc vụ FBI theo dõi anh. Raye Penber, người đặc vụ mà anh dùng như một công cụ, rồi giết. Naomi Misora, vị hôn thê của Raye, người gần như đã tìm ra sự thật. Và mỗi lần, Light tự nhủ rằng đó là cái giá cần thiết cho một thế giới tốt đẹp hơn.
Câu hỏi của Death Note thật ra rất đơn giản: nếu có quyền tuyệt đối để trừng phạt kẻ xấu, bạn có trở thành kẻ xấu không? Và câu trả lời của nó cũng đơn giản: có.
Cái chết của L
Ở tập 25, L chết.
Mình vẫn nhớ cảm giác của rất nhiều người khi xem tập này: một sự trống rỗng. Bởi vì L không chỉ là đối thủ của Light. Anh là lương tâm của câu chuyện, người duy nhất nhìn thấy Kira như anh thật sự là. Khi L chết, không còn ai đứng giữa Light và thế giới.
Và có một khoảnh khắc mà mình nghĩ là khoảnh khắc đáng sợ nhất của cả bộ phim. L ngã xuống ghế, đang hấp hối. Light đỡ lấy anh. Và trong những giây cuối cùng, L nhìn lên, thấy gương mặt của Light. Light đang cười. Một nụ cười chiến thắng, méo mó, như một con quỷ. L nhìn thấy nụ cười ấy, và biết mình đã đúng. Rồi nhắm mắt.
Nửa sau
Nửa sau của Death Note, sau cái chết của L, là phần yếu nhất của bộ phim. Hai người kế thừa của L, Near và Mello, không có được sức hút của L. Những âm mưu trở nên phức tạp, rối rắm. Và nhiều người xem cảm thấy câu chuyện đã thật sự kết thúc ở tập 25.
Nhưng mình nghĩ nửa sau có một chức năng quan trọng: cho ta thấy Light trở thành gì khi không còn ai cản đường. Anh không còn là cậu học sinh với lý tưởng. Anh là một kẻ độc tài, kiêu ngạo, coi mọi người xung quanh là công cụ. Kể cả Misa, cô gái yêu anh đến mức sẵn sàng hy sinh nửa cuộc đời còn lại của mình để có được đôi mắt thần chết. Kể cả cha anh.
Cầu thang
Ở cuối phim, trong một nhà kho, Near cuối cùng cũng chứng minh được rằng Light là Kira. Light, bị dồn vào đường cùng, đứng giữa những cảnh sát mà anh đã làm việc cùng suốt nhiều năm, tuyên bố rằng anh là Kira, và rằng anh là công lý. Rằng anh là người duy nhất có thể thay đổi thế giới mục nát này.
Không ai đứng về phía anh. Matsuda, cảnh sát trẻ ngây thơ nhất, người luôn ngưỡng mộ Light, hỏi anh về người cha đã chết vì cuộc điều tra Kira. Rồi bóp cò.
Light, bị bắn, chạy trốn, một mình, trên một cầu thang bỏ hoang. Máu chảy. Hoàng hôn. Anh nằm xuống, nhìn lên trời. Và Ryuk, thần chết đã đứng bên anh từ đầu, mở cuốn sổ của mình, và viết tên Light vào.
Đúng như Ryuk đã nói với Light từ ngày đầu tiên: khi anh chết, chính Ryuk sẽ là người viết tên anh vào sổ. Ryuk chưa bao giờ đứng về phía Light. Ông chỉ đứng xem. Và khi trò chơi không còn thú vị nữa, ông kết thúc nó.
Cuốn sổ ngoài đời thật
Có một điều thú vị về Death Note: nó từng bị cấm ở nhiều nơi trên thế giới. Năm 2005, Anime News Network đưa tin một số trường ở Thẩm Dương, Trung Quốc, cấm truyện Death Note sau khi học sinh bắt đầu làm những cuốn “Death Note” của riêng mình, viết tên thầy cô và bạn bè vào đó. Những vụ tương tự xảy ra ở Mỹ, ở Úc, ở Đài Loan.
Mình nghĩ không phải vì những đứa trẻ ấy tin rằng viết tên vào sổ là giết được người thật. Mà vì Death Note chạm vào một thứ rất thật ở tuổi học trò: cảm giác bất lực, và ước muốn có quyền lực với những người làm mình khổ. Viết tên một thầy giáo khó tính vào sổ là một cách xả giận vô hại. Nhưng nó cũng là bước đầu tiên của chính Light Yagami.
Lời kết
Chín điểm. Trừ một điểm vì nửa sau, sau cái chết của L, yếu hơn hẳn. Nhưng Death Note vẫn là một trong những bộ anime mà mình nghĩ ai cũng nên xem, đặc biệt nếu chưa từng xem anime. Nó không cần hiểu biết gì về văn hóa anime. Chỉ cần một câu hỏi đạo đức, hai người thông minh, và một cuốn sổ đen.
Và một thần chết buồn chán, ăn táo, đứng xem tất cả. Mình nghĩ Ryuk là nhân vật quan trọng nhất của Death Note. Không phải vì ông làm gì. Mà vì ông không làm gì cả. Ông là lời nhắc nhở rằng vũ trụ không quan tâm đến công lý của Light. Vũ trụ chỉ đứng xem.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- Light Yagami – Anh hùng thế hệ mới hay kẻ phản Chúa điển hình? — Spiderum
- Ai là “Chúa” trong Death Note? — Spiderum
- Cuộc tranh luận về “công lý” trong Death Note (Sổ Tử) — Tiesuc
Tiếng Anh
- Death Note — Wikipedia
- Kira’s Ideology: An Analysis of Light Yagami’s Worldview and Its Flaws — Medium
- Death Note Stirs Controversy in China — Anime News Network
- The Death Note Anime Controversy Explained — /Film