Về danh sách bài viết
Post 18/11/2026 11 phút đọc

Cậu Bé Và Quái Vật (Tiểu Thuyết) | バケモノの子 | Thanh Kiếm Trong Tim

Phân tích sách — Mamoru Hosoda, 2015, IPM

Bìa Cậu Bé Và Quái Vật Cậu Bé Và Quái Vật (バケモノの子, 2015) — Mamoru Hosoda tự viết từ bộ phim cùng tên. Bản tiếng Việt do IPM phát hành.

Bài viết tiết lộ toàn bộ cốt truyện, kể cả kết.

Sau người mẹ, người cha

Ba năm sau Ame và Yuki, Mamoru Hosoda làm một bộ phim khác về việc nuôi dạy một đứa trẻ. Và lại tự viết nó thành tiểu thuyết.

Nếu Ame và Yuki là câu chuyện về một người mẹ, thì Cậu Bé Và Quái Vật là câu chuyện về một người cha. Hay đúng hơn, về những người cha. Bởi vì cậu bé trong câu chuyện có nhiều hơn một người cha, và không ai trong số họ là người cha hoàn hảo.

Mình chấm cả phim lẫn sách tám điểm. Bài này là về những người cha ấy.

Một đứa trẻ chín tuổi ở Shibuya

Ren chín tuổi. Mẹ cậu vừa mất trong một tai nạn. Cha mẹ cậu đã ly hôn từ trước, và cha cậu không xuất hiện. Họ hàng bên ngoại muốn nhận nuôi cậu, và Ren không muốn. Cậu bỏ chạy, lang thang giữa những con phố đông đúc của Shibuya, một mình, giận dữ với tất cả mọi người.

Và giữa đám đông ấy, cậu gặp một sinh vật không phải người. Một con gấu to lớn, thô lỗ, mặc áo choàng, đang đi tìm một đệ tử.

Tên hắn là Kumatetsu.

Kumatetsu

Kumatetsu sống ở Jutengai, một thế giới song song với thế giới loài người, nơi những sinh vật nửa người nửa thú sống thành một thành phố. Vị chúa tể của Jutengai sắp nghỉ hưu, để đầu thai thành một vị thần. Và hai ứng cử viên kế vị là Kumatetsu, kẻ mạnh nhất thành phố, và Iozen, một con lợn rừng điềm đạm, được mọi người kính trọng.

Vấn đề là Kumatetsu không có đệ tử nào. Hắn lười biếng, nóng nảy, tự học võ một mình từ nhỏ, và chưa bao giờ biết cách dạy ai. Mọi đệ tử từng đến với hắn đều bỏ đi.

Ren đi theo hắn vào Jutengai. Và Kumatetsu đặt cho cậu một cái tên mới: Kyuta. Vì cậu chín tuổi.

Mình nghĩ cái tên ấy nói lên mọi thứ về Kumatetsu. Một cái tên đặt vội, không suy nghĩ, gần như vô tâm. Nhưng là cái tên mà Ren sẽ mang suốt tám năm tiếp theo, và cuối cùng, sẽ trở thành tên thật của cậu theo cách mà tên khai sinh không bao giờ là.

Hai kẻ không biết cách

Phần đầu của câu chuyện là những ngày Kyuta sống với Kumatetsu, và nó vừa hài hước vừa đau lòng.

Kumatetsu không biết cách dạy. Hắn hét lên, đánh nhau, nói những câu vô nghĩa như “Cứ cảm nhận đi!”. Kyuta không biết cách học. Cậu cãi lại, bỏ đi, chê bai. Hai kẻ cô độc, giận dữ, chưa từng được ai dạy cách sống với người khác, buộc phải sống cùng nhau.

Và rồi Kyuta làm một điều mà không đệ tử nào trước đó từng làm. Cậu bắt chước. Cậu theo dõi Kumatetsu, từng bước chân, từng động tác, khi hắn làm việc nhà, khi hắn đi lại, khi hắn chiến đấu. Và cậu học được.

Mình nghĩ đây là phần mà cuốn sách thể hiện tốt hơn phim. Phim cho ta thấy những bước chân của Kyuta in theo bước chân Kumatetsu, một hình ảnh đẹp. Sách cho ta ở trong đầu cậu bé, thấy cậu quan sát, phân tích, thất bại, thử lại. Và cho ta thấy điều Kyuta hiểu ra trước cả Kumatetsu: rằng hắn cũng đang học từ cậu. Một người thầy không biết dạy, và một học trò dạy lại thầy mình.

Hai người cha

Nhưng Kumatetsu không phải người cha duy nhất của Kyuta.

Có Tatara, con khỉ hay càu nhàu, và Hyakushubo, nhà sư đầu lợn hiền lành, hai người bạn của Kumatetsu. Họ chê bai, can ngăn, và chăm sóc Kyuta theo những cách mà Kumatetsu không biết. Mình nghĩ họ là hai nhân vật dễ thương nhất câu chuyện: những ông chú, những người lớn đứng bên cạnh, không phải cha, nhưng góp phần nuôi lớn một đứa trẻ.

Và có người cha thật của Ren.

Tám năm sau, Kyuta mười bảy tuổi, tình cờ tìm lại được lối về thế giới loài người. Cậu gặp Kaede, một nữ sinh dạy cậu đọc sách, cậu bé đã lớn lên mà không được đi học. Và cậu tìm thấy cha mình. Một người đàn ông hiền lành, đã tìm kiếm cậu suốt những năm qua, và muốn bù đắp.

Kyuta đứng giữa hai người cha. Một người sinh ra cậu, nhưng đã vắng mặt. Một người không có quan hệ máu mủ gì, nhưng đã nuôi lớn cậu. Và cả hai đều không hoàn hảo.

Ichirohiko

Và có một nhân vật mà mình nghĩ là trái tim tối của câu chuyện: Ichirohiko, con trai của Iozen.

Ichirohiko là đứa trẻ hoàn hảo của Jutengai. Lễ độ, tài giỏi, được mọi người ngưỡng mộ. Nhưng cậu có một bí mật mà chính cậu không biết: cậu cũng là con người. Một đứa bé bị bỏ rơi, được Iozen nhặt về và nuôi như con ruột. Cậu luôn đội mũ, luôn tự hỏi tại sao mình không có răng nanh, không có mõm như cha mình.

Và Iozen không bao giờ nói cho cậu biết.

Câu chuyện nói rằng con người, khác với những sinh vật ở Jutengai, mang trong lòng một bóng tối. Một khoảng trống mà nếu không được lấp đầy, sẽ nuốt chửng họ. Kyuta có nó. Ichirohiko cũng có nó. Sự khác biệt giữa hai người là Kyuta có một người cha la hét với cậu, cãi nhau với cậu, nhìn thấy cậu như chính cậu. Còn Ichirohiko có một người cha yêu thương cậu, nhưng yêu thương một phiên bản của cậu không có thật.

Mình nghĩ đây là phần mà câu chuyện nói điều sâu sắc nhất về việc làm cha. Iozen là người cha tốt hơn Kumatetsu ở mọi khía cạnh có thể nhìn thấy. Nhưng ông đã nói dối con mình về việc nó là ai. Và lời nói dối ấy, dù xuất phát từ tình thương, đã tạo ra khoảng trống mà bóng tối lấp vào.

Thanh kiếm

Rồi đến trận đấu cuối cùng giữa Kumatetsu và Iozen. Kumatetsu thắng. Và Ichirohiko, không chịu nổi việc cha mình thua, để bóng tối trong lòng trỗi dậy, dùng một thanh kiếm vô hình đâm Kumatetsu.

Ichirohiko biến mất vào thế giới loài người, và hóa thành một con cá voi khổng lồ bằng bóng tối, giữa lòng Shibuya. Một hình ảnh lấy từ Moby Dick, cuốn sách mà Kaede đã dạy Kyuta đọc.

Và Kumatetsu, giờ đã là chúa tể mới của Jutengai, có quyền đầu thai thành một vị thần. Hắn chọn trở thành một thanh kiếm. Không phải một vị thần vĩ đại. Một thanh kiếm, để đi vào trái tim của Kyuta, lấp đầy khoảng trống ấy, và ở lại với cậu mãi mãi.

Mình nghĩ đó là một trong những hình ảnh đẹp nhất mà Hosoda từng tạo ra. Một người cha không biết cách nói “cha thương con”, và đã chọn nói điều đó theo cách duy nhất hắn biết: trở thành một phần của con mình.

Sức mạnh là gì

Có một đoạn ở giữa câu chuyện mà mình nghĩ nhiều người xem phim lướt qua, nhưng cuốn sách cho nó nhiều không gian hơn: chuyến đi tìm các bậc hiền nhân.

Vị chúa tể của Jutengai gửi Kumatetsu, Kyuta, Tatara và Hyakushubo đi một chuyến, đến gặp những bậc thầy võ thuật ở các vùng khác. Mục đích là để Kumatetsu học hỏi, và để Kyuta thấy thế giới. Ở mỗi nơi, Kyuta hỏi cùng một câu: sức mạnh là gì?

Và mỗi bậc thầy trả lời một kiểu. Có người nói sức mạnh là ảo ảnh. Có người nói nó nằm ở sự kiên nhẫn. Có người nói nó là thứ mà mỗi người phải tự tìm ra. Không câu trả lời nào giống nhau.

Kyuta bối rối. Kumatetsu thì cáu, vì chẳng ai cho cậu một câu trả lời rõ ràng. Nhưng mình nghĩ đó chính là bài học: không có định nghĩa chung cho sức mạnh. Và một người thầy giỏi không phải là người cho đệ tử câu trả lời, mà là người dẫn đệ tử đi đủ xa để tự tìm ra nó.

Kumatetsu không biết dạy. Nhưng trong chuyến đi ấy, hắn đã làm đúng điều mà một người thầy nên làm, dù không cố ý: hắn đưa Kyuta ra khỏi căn nhà nhỏ của mình, để cậu thấy rằng thế giới có nhiều cách sống hơn những gì hắn có thể dạy.

Moby Dick

Cuốn sách mà Kaede dạy Kyuta đọc là Moby Dick. Mình nghĩ đây không phải một lựa chọn ngẫu nhiên.

Moby Dick là câu chuyện về thuyền trưởng Ahab, người đã mất một chân vì con cá voi trắng, và dành cả cuộc đời còn lại để săn đuổi nó. Cuối cùng, ông chết cùng với nó. Có một cách đọc phổ biến về cuốn tiểu thuyết ấy: con cá voi mà Ahab săn đuổi không chỉ là một con vật. Nó là sự ám ảnh, là hận thù, là phần tối trong chính con người ông.

Kyuta đọc Moby Dick, và lần đầu tiên hiểu rằng cậu cũng có một con cá voi bên trong. Nỗi giận dữ từ năm chín tuổi, khi mẹ mất, khi cha không đến, khi họ hàng muốn nhận nuôi cậu như một món đồ. Nỗi giận dữ mà Kumatetsu, với tất cả sự ồn ào của hắn, đã giúp cậu không bị nó nuốt chửng.

Và Ichirohiko, ở cao trào, biến thành chính con cá voi ấy. Một khối bóng tối hình cá voi, bơi giữa không trung ở Shibuya. Cậu đã trở thành Ahab và con cá voi cùng một lúc: người bị ám ảnh, và chính nỗi ám ảnh.

Mình nghĩ đây là hình ảnh mạnh nhất của Cậu Bé Và Quái Vật, dù nhiều người thấy nó hơi lạc lõng trong một câu chuyện mà nửa đầu chủ yếu là hài hước. Nhưng với mình, nó là cách Hosoda nói rằng Kyuta và Ichirohiko là hai phiên bản của cùng một đứa trẻ. Một người được nhìn thấy. Một người không. Và khoảng cách giữa hai người ấy là khoảng cách giữa một đứa trẻ có người cha la hét với mình, và một đứa trẻ có người cha nói dối mình.

Hai thế giới

Có một điều mà mình để ý khi xem lại các phim của Hosoda: gần như phim nào cũng có hai thế giới.

Cô Gái Vượt Thời Gian có hiện tại và những lần nhảy về quá khứ. Summer Wars có thế giới thật và thế giới ảo OZ. Ame và Yuki có thành phố và núi rừng, có thế giới người và thế giới sói. Cậu Bé Và Quái Vật có Shibuya và Jutengai. Và sau này, Mirai có ngôi nhà và khu vườn nơi thời gian đan xen, Belle có đời thực và thế giới ảo U.

Mình nghĩ với Hosoda, hai thế giới luôn là cách để nói về việc thuộc về đâu. Kyuta lớn lên ở Jutengai, nhưng cậu là con người. Ichirohiko cũng vậy. Ame và Yuki là nửa người nửa sói. Những đứa trẻ của Hosoda luôn đứng giữa hai nơi, và câu chuyện là hành trình chúng chọn nơi mình thuộc về.

Kyuta, cuối cùng, chọn quay về thế giới loài người. Cậu sống với cha, học để thi đại học. Nhưng cậu mang Kumatetsu theo, trong tim. Mình nghĩ đó là câu trả lời đẹp nhất mà Hosoda từng đưa ra cho câu hỏi ấy: ta không cần chọn một bên. Ta có thể sống ở một thế giới, và mang thế giới kia trong lòng.

Hosoda và những gia đình

Đặt Cậu Bé Và Quái Vật cạnh Ame và Yuki, mình thấy rõ Hosoda đang làm gì trong giai đoạn này của sự nghiệp.

Summer Wars là về một đại gia đình nhiều thế hệ. Ame và Yuki là về một người mẹ. Cậu Bé Và Quái Vật là về một người cha, hay nhiều người cha. Và sau đó, Mirai là về một cậu bé học cách làm anh. Mỗi bộ phim là một góc khác của cùng một câu hỏi: gia đình là gì, và một đứa trẻ cần gì để lớn lên?

Và câu trả lời của Cậu Bé Và Quái Vật, theo mình, là câu trả lời táo bạo nhất. Gia đình không phải là máu mủ. Kyuta có một người cha ruột tốt bụng, và một người cha nuôi là một con gấu thô lỗ ở một thế giới khác. Cả hai đều là cha cậu. Và cậu cần cả hai: một người để quay về, và một người để mang theo.

Lời chê

Câu chuyện không hoàn hảo, và cuốn sách cũng không. Nửa sau, với cá voi bóng tối, trận chiến giữa Shibuya, những khái niệm về bóng tối trong lòng người, rối hơn và kém thuyết phục hơn nửa đầu. Bước nhảy từ Kyuta chín tuổi sang Kyuta mười bảy tuổi diễn ra đột ngột. Và Kaede, một nhân vật có tiềm năng, chủ yếu tồn tại để phục vụ hành trình của Kyuta.

Một độc giả trên StoryGraph có những cảm xúc lẫn lộn, cho rằng câu chuyện có lẽ hiệu quả hơn khi là phim. Mình nghĩ điều đó đúng một phần. Những cảnh chiến đấu, cảnh cá voi giữa Shibuya, sinh ra để được nhìn thấy. Nhưng mối quan hệ giữa Kyuta và Kumatetsu, thứ làm nên linh hồn của câu chuyện, lại có thêm chiều sâu trên trang giấy.

Về nguồn tham khảo: mình đã tìm nhưng chưa thấy bài review tiếng Việt nào về bản tiểu thuyết.

Lời kết

Tám điểm. Cậu Bé Và Quái Vật không cảm động bằng Ame và Yuki. Nó ồn ào hơn, rối hơn, ít tinh tế hơn. Nhưng mình nghĩ nó ồn ào vì chính nhân vật trung tâm của nó ồn ào. Kumatetsu không phải người cha biết nói những lời dịu dàng. Hắn hét, hắn đánh nhau, hắn đặt cho con mình một cái tên chỉ vì nó chín tuổi.

Và ở cuối, hắn trở thành một thanh kiếm trong tim con. Không cần nói gì nữa.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Mình đã tìm nhưng chưa thấy bài review tiếng Việt nào về bản tiểu thuyết.

Tiếng Anh