Better Days | 少年的你 Em Của Thời Niên Thiếu | Em Bảo Vệ Thế Giới, Anh Bảo Vệ Em
Phân tích — Tăng Quốc Tường (Derek Tsang), 2019
Better Days (2019) — đạo diễn Tăng Quốc Tường (Derek Tsang), Châu Đông Vũ và Dịch Dương Thiên Tỉ.
Một cô giáo dạy tiếng Anh
Better Days mở đầu và kết thúc trong một lớp học.
Một cô giáo trẻ đang dạy tiếng Anh cho một lớp học sinh tiểu học. Cô dạy chúng một từ, và cách đọc của nó. Ngoài cửa sổ, một cô bé đang bị những đứa trẻ khác bắt nạt. Cô giáo nhìn thấy. Cô dừng lại. Cô đi ra ngoài.
Ta không biết cô giáo ấy là ai. Bộ phim quay về quá khứ, để kể cho ta nghe.
Kỳ thi đại học
Trần Niệm (Châu Đông Vũ) là một nữ sinh lớp mười hai ở một thành phố nhỏ của Trung Quốc. Cô chỉ còn vài tháng nữa là đến kỳ thi đại học, cao khảo, kỳ thi quyết định toàn bộ tương lai của hàng triệu học sinh Trung Quốc mỗi năm. Cô học ngày học đêm. Cô sống với mẹ, một người phụ nữ nghèo, bán mỹ phẩm rởm, nợ nần chồng chất, thường xuyên vắng nhà để trốn những kẻ đòi nợ. Kỳ thi là con đường duy nhất để Trần Niệm thoát khỏi cuộc sống ấy.
Rồi một ngày, một nữ sinh trong trường, Hồ Tiểu Điệp, nhảy từ tầng thượng xuống sân trường. Chết. Cô bé đã bị bắt nạt suốt nhiều tháng. Không ai giúp. Học sinh xung quanh đứng nhìn xác cô, lôi điện thoại ra chụp ảnh.
Trần Niệm là người duy nhất bước đến, cởi áo khoác của mình, phủ lên xác cô bé.
Và từ đó, cô trở thành mục tiêu tiếp theo.
Bạo lực học đường
Better Days là một trong những bộ phim về bạo lực học đường tàn nhẫn nhất mà mình từng xem.
Nhóm bắt nạt do Ngụy Lai cầm đầu, một nữ sinh xinh đẹp, nhà giàu, học giỏi, được thầy cô yêu mến. Họ bắt đầu bằng những thứ nhỏ: ném đồ của Trần Niệm xuống đất, đổ mực lên bàn của cô. Rồi to hơn. Họ đẩy cô ngã cầu thang. Họ ném bóng vào đầu cô. Họ chặn cô trên đường về, đánh cô, kéo cô ngã xuống bùn, quay video. Họ cắt tóc cô.
Và người lớn không làm gì cả. Nhà trường muốn giữ yên lặng vì kỳ thi sắp đến. Cảnh sát đến trường hỏi chuyện, rồi đi. Bố mẹ của Ngụy Lai, những người có tiền và quyền, bảo vệ con gái mình.
Báo Thanh Niên nhận xét rằng câu chuyện không chỉ về bạo lực học đường, mà còn phản ánh chuyện người có tiền, có quyền lực lấn át kẻ yếu thế. Mình nghĩ đó là chỗ Better Days mạnh nhất. Bạo lực trong phim không chỉ đến từ những đứa trẻ ác độc. Nó đến từ một hệ thống mà mọi người lớn đều quay mặt đi, vì kỳ thi quan trọng hơn, vì danh tiếng của trường quan trọng hơn, vì những gia đình giàu có quan trọng hơn.
Tiểu Bắc
Một đêm, trên đường về, Trần Niệm bắt gặp một nhóm côn đồ đang đánh một thanh niên trong ngõ. Cô định báo cảnh sát. Bọn chúng phát hiện ra cô. Và để thoát, cô làm một điều bất ngờ: cô hôn chàng trai ấy, giả vờ là bạn gái của cậu, để bọn côn đồ bỏ đi.
Chàng trai ấy tên Tiểu Bắc (Dịch Dương Thiên Tỉ). Một thanh niên đường phố, bỏ học, sống một mình trong một căn nhà tồi tàn, kiếm sống bằng những việc mờ ám. Bị mẹ bỏ rơi từ nhỏ. Không có ai trên đời.
Và sau đêm ấy, Tiểu Bắc bắt đầu theo Trần Niệm. Không phải để làm hại cô. Mà để bảo vệ cô. Mỗi ngày, cậu đi theo cô từ trường về nhà, cách vài bước, để không ai dám chạm vào cô. Cô đi trước. Cậu đi sau. Không nói gì nhiều.
Có một câu thoại mà mình nghĩ tóm tắt toàn bộ bộ phim, và đã trở thành câu nói nổi tiếng nhất của nó. Tiểu Bắc nói với Trần Niệm: “Em bảo vệ thế giới. Anh bảo vệ em.”
Hai đứa trẻ bị bỏ rơi
Bài viết trên Tinh Tế gọi Better Days là “sự thật trần trụi về bạo lực học đường và ước vọng của tuổi trẻ”. Một bài trên Divine Shop gọi nó là phép thử của sự trưởng thành. Mình nghĩ bộ phim là câu chuyện về hai đứa trẻ mà thế giới đã bỏ rơi, tìm thấy nhau.
Trần Niệm có một người mẹ luôn vắng mặt. Tiểu Bắc không có ai. Cả hai đều bị xã hội coi như rác: một người là nạn nhân mà không ai muốn nhìn thấy, một người là côn đồ mà không ai muốn quan tâm. Và trong căn nhà tồi tàn của Tiểu Bắc, hai người tạo ra một thế giới nhỏ của riêng mình. Cậu nấu ăn cho cô. Cô học bài. Cậu cạo tóc cho cô, khi cô bị bọn bắt nạt cắt tóc nham nhở, cẩn thận, im lặng, như chăm sóc một thứ gì đó rất quý.
Không có cảnh tình cảm nào kiểu những phim thanh xuân thông thường. Không có những lời tỏ tình lãng mạn. Chỉ có hai người trẻ, ngồi cạnh nhau, ở một nơi mà thế giới không chạm tới được.
Châu Đông Vũ và Dịch Dương Thiên Tỉ, khi ấy mười tám, mười chín tuổi, mang đến những màn trình diễn mà Thanh Niên đánh giá là có những đoạn diễn tâm lý rất tốt. Châu Đông Vũ thắng giải Ảnh hậu tại Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông cho vai diễn này. Đôi mắt của cô, sợ hãi, cứng cỏi, và kiệt sức, là thứ mà mình nhớ nhất về bộ phim.
Phòng thẩm vấn
Và rồi đến phần thứ ba của bộ phim, nơi Better Days trở thành một thứ khác.
Ngụy Lai, kẻ bắt nạt, được tìm thấy đã chết. Cảnh sát điều tra. Và mọi nghi ngờ đổ dồn về Trần Niệm.
Tiểu Bắc nhận tội thay cô.
Đạo diễn Tăng Quốc Tường dựng phần này bằng một kỹ thuật mà mình nghĩ là đẹp nhất của bộ phim: ông cắt xen kẽ giữa hai phòng thẩm vấn. Trần Niệm ở một phòng, Tiểu Bắc ở phòng kia, mỗi người bị cảnh sát hỏi, mỗi người cố bảo vệ người kia bằng một lời khai khác nhau. Họ không thể nói chuyện với nhau. Nhưng qua lời khai, qua những câu trả lời, họ đang nói chuyện. Và cuối cùng, trong một cảnh mơ hồ, ẩn dụ, hai người ngồi đối diện nhau, qua một lớp kính, và lời khai của họ trở thành những lời yêu thương mà họ chưa bao giờ nói ra.
Một trong hai người phải ngồi tù. Và cả hai đều muốn đó là mình.
Một bộ phim suýt không được chiếu
Có một câu chuyện bên ngoài màn ảnh mà mình nghĩ cần phải kể.
Better Days lẽ ra được công chiếu tại Liên hoan phim Berlin năm 2019. Theo Screen Daily, bộ phim bị rút khỏi liên hoan phim vào phút chót. Lịch chiếu tại Trung Quốc cũng bị hủy đột ngột. Lý do được cho là cách bộ phim miêu tả bạo lực học đường quá khốc liệt, quá chân thật, đối với các nhà kiểm duyệt.
Phải đến tháng 10 năm 2019, bộ phim mới được chiếu, với những thay đổi. Một số cảnh được cắt. Và một dòng chữ được thêm vào cuối phim, liệt kê những biện pháp mà chính phủ Trung Quốc đã thực hiện để chống lại bạo lực học đường.
Báo Tuổi Trẻ gọi đây là “phim dự Oscar gây tranh cãi của Châu Đông Vũ”. Một bài review tiếng Việt khác nhận xét rằng phim không trực tiếp chỉ trích chính quyền quá gay gắt. Mình nghĩ cả hai đều đúng. Better Days phải đi qua kiểm duyệt, nên nó không thể nói mọi điều nó muốn nói. Nhưng chỉ những gì nó cho thấy, một nữ sinh nhảy lầu trong khi bạn bè chụp ảnh, một nhà trường quay mặt đi vì kỳ thi, đã đủ làm khán giả Trung Quốc chấn động.
Và bộ phim thành công vang dội. Theo Tuổi Trẻ, nó đạt điểm 8.3 trên Douban, và thu về hơn hai trăm triệu đô la. Năm 2021, nó được đề cử giải Oscar Phim quốc tế hay nhất, đại diện cho Hồng Kông.
Cô giáo
Và rồi ta quay lại lớp học ở đầu phim.
Cô giáo trẻ dạy tiếng Anh ấy là Trần Niệm. Nhiều năm sau. Cô đã vượt qua kỳ thi, đã học đại học, đã trở thành giáo viên. Và khi nhìn thấy một cô bé bị bắt nạt ngoài cửa sổ, cô bước ra. Cô không quay mặt đi, như những người lớn đã quay mặt đi với cô.
Ở cảnh cuối, Trần Niệm đi bộ về nhà trên một con phố. Và phía sau cô, cách vài bước, một người đàn ông đi theo. Tiểu Bắc. Đã ra tù. Vẫn đi theo cô, như ngày xưa. Vẫn bảo vệ cô.
Cô không quay lại. Nhưng cô biết cậu ở đó.
Lời kết
Chín điểm. Better Days có những chỗ mà mình nghĩ chưa tới. Một bài review tiếng Anh nhận xét rằng phim bắt đầu như một bức chân dung chân thực về bạo lực học đường, rồi về sau trở thành một bộ phim tình cảm thương mại. Mình hiểu lời chê ấy. Phần ba của phim, với vụ án mạng và phòng thẩm vấn, có lúc rời xa sự chân thực của hai phần đầu để chạy theo kịch tính.
Nhưng mình nghĩ ở cuối cùng, Better Days nói một điều mà nhiều bộ phim về bạo lực học đường không dám nói: rằng kẻ bắt nạt không chỉ là những đứa trẻ ác độc. Mà là tất cả những người lớn đã đứng nhìn, chụp ảnh, quay mặt đi. Và rằng đôi khi, người duy nhất đứng lên bảo vệ một nạn nhân là một người cũng đã bị thế giới bỏ rơi.
Em bảo vệ thế giới. Anh bảo vệ em. Và mình nghĩ cô giáo Trần Niệm, khi bước ra khỏi lớp học để giúp một cô bé xa lạ, đang bảo vệ thế giới theo cách mà ngày xưa cô đã không được bảo vệ.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- ‘Em của thời niên thiếu’ — Phim dự Oscar gây tranh cãi của Châu Đông Vũ — Tuổi Trẻ
- ‘Em của thời niên thiếu’: Tình yêu đầy máu và nước mắt — Thanh Niên
- Xem phim “Em của thời niên thiếu”: Sự thật trần trụi về bạo lực học đường và ước vọng của tuổi trẻ — Tinh Tế
- Em của thời niên thiếu (Better Days) — Bạo lực học đường và kẻ bị chọn — Linh Linh
- Better Days — Em của thời niên thiếu — Review phim — Michael Nguyễn
Tiếng Anh
- Better Days review — Screen Daily
- The stars aligned: how Hong Kong’s Better Days made it into the Oscar race — Screen Daily
- Derek Tsang discusses his anti-bullying Oscar nominee Better Days — Awards Radar