Bên Kia Mây Trời Là Nơi Hẹn Ước (Tiểu Thuyết) | 雲のむこう、約束の場所 | Lời Hứa Của Ba Đứa Trẻ
Phân tích sách — Kanoh Arata, từ phim của Makoto Shinkai, IPM
Bên Kia Mây Trời Là Nơi Hẹn Ước (雲のむこう、約束の場所) — Kanoh Arata viết từ bộ phim năm 2004 của Makoto Shinkai. Bản tiếng Việt do IPM phát hành.
Bài viết tiết lộ toàn bộ cốt truyện, kể cả kết.
Người viết lại Shinkai
Kanoh Arata là một cái tên mà mình đã gặp một lần trước đó, ở 5 Centimet Trên Giây — One More Side, cuốn sách mà mình chấm mười điểm. Ông có một công việc kỳ lạ: viết lại những bộ phim của Makoto Shinkai thành tiểu thuyết, không phải bằng cách chép lại, mà bằng cách lấp đầy những khoảng trống mà phim để lại.
Bên Kia Mây Trời Là Nơi Hẹn Ước là bộ phim dài đầu tiên của Shinkai, ra mắt năm 2004. Một bộ phim đẹp, tham vọng, và theo nhiều người, hơi rối. Và cuốn sách của Kanoh, đến lượt nó, là một nỗ lực để kể lại câu chuyện ấy cho rõ ràng hơn.
Mình chấm phim tám điểm, và sách cũng tám. Nhưng hai điểm tám ấy đến từ những lý do khác nhau.
Một nước Nhật bị chia đôi
Câu chuyện diễn ra trong một lịch sử khác. Sau chiến tranh, nước Nhật bị chia cắt. Hokkaido, ở đây gọi là Ezo, nằm dưới sự kiểm soát của “Liên bang”. Phần còn lại của Nhật Bản liên minh với Mỹ. Hai bên nhìn nhau qua eo biển Tsugaru trong một cuộc chiến tranh lạnh kéo dài.
Và ở giữa Ezo, có một tòa tháp.
Một tòa tháp trắng, cao đến mức xuyên qua mây, nhìn thấy được từ Aomori, ở phía bên kia eo biển. Không ai biết nó dùng để làm gì. Nó chỉ đứng đó, như một lời mời gọi, hoặc một lời đe dọa.
Một lịch sử suýt xảy ra
Mình nghĩ cần dừng lại một chút ở bối cảnh này, vì nó không hoàn toàn là tưởng tượng.
Năm 1945, khi Thế chiến thứ hai sắp kết thúc, Liên Xô thật sự đã đề nghị chiếm đóng nửa phía bắc Hokkaido. Đề nghị ấy bị Mỹ từ chối, và nước Nhật không bị chia cắt như nước Đức hay bán đảo Triều Tiên. Nhưng chỉ cần lịch sử rẽ sang một hướng khác, eo biển Tsugaru đã có thể trở thành một đường biên giới như vĩ tuyến 38.
Bên Kia Mây Trời Là Nơi Hẹn Ước sống trong cái “giá như” ấy. Và mình nghĩ điều thú vị là Shinkai, rồi Kanoh, không dùng bối cảnh này để kể một câu chuyện chính trị. Chiến tranh lạnh chỉ là phông nền. Những cuộc họp của giới quân sự, những tổ chức kháng chiến, những âm mưu xung quanh tòa tháp, tất cả đều ở rìa câu chuyện. Ở trung tâm là ba đứa trẻ, đứng trên bờ biển Aomori, nhìn một tòa tháp ở phía bên kia, và muốn đến đó.
Một đường biên giới mà người lớn dựng lên. Và những đứa trẻ, không quan tâm đến đường biên giới, chỉ muốn bay qua nó.
Ba đứa trẻ
Năm lớp chín, ở Aomori, có hai cậu bạn thân: Fujisawa Hiroki và Shirakawa Takuya. Hai cậu tìm thấy một chiếc máy bay không người lái bị rơi, và quyết định một điều mà chỉ những đứa trẻ mười lăm tuổi mới dám quyết định: tự lắp ráp một chiếc máy bay, và bay đến tòa tháp.
Họ đặt tên cho nó là Velaciela. Họ lắp ráp nó trong một nhà ga bỏ hoang, sau giờ làm thêm ở một xưởng nhỏ.
Rồi có Sawatari Sayuri, cô bạn cùng lớp mà cả hai đều thầm để ý. Sayuri chơi violin. Sayuri kể rằng cô hay mơ thấy mình ở một nơi trống rỗng, một mình. Và Hiroki hứa với cô: một ngày nào đó, họ sẽ đưa cô bay đến tòa tháp.
Rồi mùa hè năm ấy, Sayuri biến mất. Không lời từ biệt.
Ba năm sau
Ba năm sau, ba đứa trẻ đã đi ba con đường khác nhau.
Hiroki lên Tokyo học trung học. Cô đơn, lạc lõng, ám ảnh bởi một lời hứa không giữ được. Takuya ở lại, làm việc trong một viện nghiên cứu về chính tòa tháp. Và Sayuri, ta biết, đang nằm trong một bệnh viện ở Tokyo, chìm trong giấc ngủ suốt ba năm. Những giấc mơ của cô, hóa ra, có liên quan đến tòa tháp: thứ được xây dựng để quan sát và thay đổi những vũ trụ song song.
Mình nghĩ đây là phần mà bộ phim kể rối nhất. Những khái niệm khoa học viễn tưởng về vũ trụ song song, về giấc mơ, về sự liên kết giữa Sayuri và tòa tháp, được đưa ra nhanh, qua những đoạn đối thoại dày đặc. Và cuốn sách, thật đáng tiếc, không làm tốt hơn nhiều. Beneath the Tangles, trong bài review bản tiếng Anh, nhận xét rằng những giải thích khoa học trong sách khá mỏng, và phần cuối, cuộc giải cứu và tòa tháp, kém hấp dẫn hơn những phần khác.
Điều mà cuốn sách làm tốt
Nhưng cuốn sách không được viết để giải thích tòa tháp. Nó được viết để giải thích con người.
Beneath the Tangles chỉ ra điều mà mình nghĩ là điểm mạnh lớn nhất của Kanoh: những mối quan hệ. Tình bạn giữa Hiroki và Takuya, và sự rạn nứt sau khi Sayuri biến mất, được kể đầy đủ hơn nhiều so với phim. Trong phim, ta chỉ thấy hai cậu bé đã từng là bạn, rồi không còn. Trong sách, ta hiểu tại sao. Hai người cùng thích một cô gái. Một người rời đi. Một người ở lại. Và cả hai đều cảm thấy mình đã bị người kia bỏ rơi.
Và có một nhân vật mà cuốn sách cho nhiều không gian hơn: cô bạn ở Tokyo của Hiroki. Trong phim, cô gần như không có tên. Trong sách, cô có tên, Rika, và có một câu chuyện riêng. Một người cố gắng đến gần Hiroki, trong những năm cậu sống ở Tokyo như một người không có mặt ở đó.
Mình nghĩ Rika là nhân vật mà Kanoh hiểu nhất. Vì cô giống Kanae trong 5 Centimet Trên Giây: một người đứng bên cạnh một chàng trai đang nhìn về một hướng khác. Kanoh, có vẻ như, có một sự đồng cảm đặc biệt với những người đứng bên lề câu chuyện tình của người khác.
Giọng kể đổi chiều
Có một chi tiết kỹ thuật mà Beneath the Tangles để ý, và mình cũng thấy thú vị. Cả phim lẫn sách đều bắt đầu bằng giọng kể ngôi thứ nhất của Hiroki, một người trưởng thành nhìn lại tuổi mười lăm của mình. Nhưng cuốn sách, đến một lúc nào đó, chuyển sang ngôi thứ ba.
Beneath the Tangles thấy sự chuyển đổi ấy gây khó chịu. Mình hiểu. Nhưng mình nghĩ nó có lý. Ngôi thứ nhất là của những năm tháng mà Hiroki còn có thể kể về mình. Ngôi thứ ba bắt đầu khi câu chuyện trở nên lớn hơn cậu, khi Takuya, Sayuri và tòa tháp đều có những câu chuyện riêng mà Hiroki không thể biết.
Chuyến bay
Và rồi đến chuyến bay.
Hiroki đưa Sayuri ra khỏi bệnh viện, đưa cô về Aomori, và cùng Takuya hoàn thành chiếc Velaciela. Đúng lúc chiến tranh giữa hai bên eo biển nổ ra. Họ bay qua bầu trời đầy máy bay chiến đấu, về phía tòa tháp.
Và trên đường bay, Sayuri tỉnh dậy.
Cô tỉnh dậy, và cô nói với Hiroki rằng có một điều quan trọng mà cô muốn nói với cậu, trong những giấc mơ suốt ba năm qua. Nhưng giờ, khi đã tỉnh, cô không còn nhớ đó là gì nữa. Cái giá của việc thức dậy là đánh mất những cảm xúc mà cô đã mang theo trong giấc ngủ.
Hiroki phá hủy tòa tháp. Lời hứa được giữ. Và thứ mà lời hứa ấy mang lại là một Sayuri không còn nhớ tại sao cô từng muốn đến đó.
Cái kết của cuốn sách
Bộ phim kết thúc gần như ngay sau đó, với một giọng kể ngắn của Hiroki trưởng thành. Một cái kết lửng, buồn, đúng kiểu Shinkai thời kỳ đầu.
Cuốn sách thì không. Beneath the Tangles nhận xét rằng thay đổi lớn nhất của Kanoh là cái kết: cuốn sách có một phần kết đầy đủ, buồn nhưng có hy vọng, và vì thế ấm áp hơn bộ phim. Mình sẽ không kể chi tiết. Chỉ nói rằng nếu bạn từng xem phim và thấy cái kết quá đột ngột, cuốn sách là câu trả lời.
Tòa tháp
Tòa tháp là hình ảnh mà mình nghĩ cả câu chuyện xoay quanh, và cũng là hình ảnh khó hiểu nhất.
Theo nghĩa đen, nó là một công trình khoa học, được xây để nghiên cứu những vũ trụ song song. Nhưng mình nghĩ không ai đọc câu chuyện này vì tòa tháp theo nghĩa đen. Với Hiroki và Takuya năm mười lăm tuổi, tòa tháp là mọi thứ ở phía xa. Thứ mà ta có thể nhìn thấy mỗi ngày, nhưng không bao giờ chạm đến. Một lời hứa của tuổi trẻ: rằng ở đâu đó, bên kia mây trời, có một nơi đặc biệt đang chờ mình.
Và khi họ lớn lên, tòa tháp vẫn đứng đó. Nhưng ý nghĩa của nó thay đổi. Với Takuya, nó trở thành một đối tượng nghiên cứu, một bài toán khoa học. Với Hiroki, nó trở thành một vết thương, lời nhắc về lời hứa không giữ được. Với Sayuri, nó là nhà tù, thứ giam giữ cô trong giấc ngủ.
Mình nghĩ cuốn sách của Kanoh làm rõ hơn bộ phim sự thay đổi ấy. Vì ông dành nhiều thời gian hơn cho Hiroki và Takuya ở tuổi mười tám, ta thấy rõ hơn hai người đã nhìn cùng một tòa tháp theo hai cách khác nhau như thế nào. Và vì thế, khi Hiroki cuối cùng phá hủy nó, ta hiểu rằng cậu không chỉ phá hủy một công trình. Cậu phá hủy giấc mơ tuổi mười lăm của chính mình, để cứu một người thật.
Velaciela
Chiếc máy bay cũng có ý nghĩa của nó.
Hai cậu bé lắp ráp Velaciela từ những mảnh vụn, trong một nhà ga bỏ hoang, bằng tiền làm thêm và sự cứng đầu. Nó là thứ duy nhất trong câu chuyện mà các nhân vật tự tạo ra. Tòa tháp do người lớn xây. Chiến tranh do người lớn gây ra. Giấc ngủ của Sayuri do người lớn nghiên cứu. Còn chiếc máy bay là của bọn trẻ.
Và rồi, ba năm sau, khi Hiroki và Takuya đã xa nhau, chiếc máy bay vẫn nằm trong nhà ga, chưa hoàn thành. Như tình bạn của họ.
Mình nghĩ cảnh hai người quay lại nhà ga, cùng nhau sửa chiếc máy bay lần cuối, là một trong những cảnh đẹp nhất của cuốn sách. Không phải vì nó kịch tính. Mà vì nó cho thấy một điều mà Kanoh hiểu rất rõ: có những lời hứa không thể giữ một mình. Hiroki hứa với Sayuri. Nhưng để giữ lời hứa ấy, cậu cần Takuya. Cần người bạn mà cậu đã bỏ lại.
Một Shinkai trước Shinkai
Đọc Bên Kia Mây Trời Là Nơi Hẹn Ước bây giờ, sau Your Name., sau Suzume, mình thấy nó giống như một bản phác thảo của mọi thứ Shinkai sẽ làm sau này.
Năm 2002, trước bộ phim này, Shinkai làm Tiếng Gọi Từ Vì Sao Xa, một phim ngắn về hai người yêu nhau, một người ở Trái Đất, một người bay vào vũ trụ, và những tin nhắn điện thoại mất nhiều năm mới đến được tay người nhận. Năm 2007, sau bộ phim này, ông làm 5 Centimet Trên Giây, về hai người bị chia cắt bởi khoảng cách và thời gian. Cả ba đều là những câu chuyện về khoảng cách: giữa hai người, giữa hai nơi, giữa lời hứa và việc giữ lời hứa.
Bên Kia Mây Trời là bộ phim tham vọng nhất trong ba. Nó có khoa học viễn tưởng, có chính trị, có chiến tranh. Và chính vì tham vọng ấy, nó là bộ phim rối nhất. Mười hai năm sau, với Your Name., Shinkai sẽ tìm ra cách kết hợp những yếu tố siêu nhiên vào một câu chuyện tình mà không làm rối nó. Nhưng mọi thứ đã có ở đây: bầu trời, những đoàn tàu, những lời hứa thời niên thiếu, và một cô gái bị kẹt ở một thế giới khác.
Về nguồn
Mình đã tìm nhưng chưa thấy bài review tiếng Việt nào về bản tiểu thuyết. Trên Goodreads có vài độc giả Việt ghi lại việc đang đọc, nhưng không để lại nhận xét. Nên những đánh giá mình dẫn ở đây đều từ nguồn tiếng Anh.
Lời kết
Tám điểm. Bên Kia Mây Trời Là Nơi Hẹn Ước không phải cuốn sách hay nhất của Kanoh Arata. One More Side hay hơn nhiều. Phần khoa học viễn tưởng vẫn rối, những giấc mơ của Sayuri vẫn lặp lại, và giọng văn đôi khi cố gắng quá mức để nghe sâu sắc.
Nhưng nó làm được điều mà bộ phim chưa làm được: cho ba đứa trẻ một câu chuyện trọn vẹn. Hai cậu bé lắp ráp một chiếc máy bay trong một nhà ga bỏ hoang. Một cô gái chơi violin, mơ thấy mình ở một nơi trống rỗng. Và một lời hứa, được giữ sau ba năm, với cái giá là chính điều đã khiến lời hứa ấy có ý nghĩa.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
Mình đã tìm nhưng chưa thấy bài review tiếng Việt nào về bản tiểu thuyết.
Tiếng Anh
- Review: The Place Promised in Our Early Days (Novel) — Beneath the Tangles
- The Place Promised in Our Early Days Review — The OASG
- The Place Promised in Our Early Days — Wikipedia