Arcane | Hai Chị Em, Hai Thành Phố, Một Viên Đá Phát Sáng
Phân tích — Riot Games, Fortiche, Netflix, 2021 – 2024
Arcane (2021 – 2024) — Riot Games và studio Fortiche, Netflix, hai mùa.
Từ một trò chơi
Ở Việt Nam, Liên Minh Huyền Thoại không cần giới thiệu. Hơn một thập kỷ, nó là trò chơi của những quán net, của những đêm thức trắng, của những trận cãi nhau trong đội. Hàng triệu người Việt biết tên Jinx, Vi, Caitlyn, Jayce, Viktor, Ekko, trước cả khi biết họ có câu chuyện gì. Họ chỉ là những tướng để chọn, những bộ kỹ năng để học.
Và rồi năm 2021, Riot Games, hãng làm ra trò chơi, cùng một studio hoạt hình nhỏ ở Pháp tên Fortiche, phát hành Arcane trên Netflix. Một bộ phim hoạt hình chín tập, kể câu chuyện về những nhân vật mà người chơi đã điều khiển hàng nghìn lần.
Không ai mong đợi gì nhiều. Phim chuyển thể từ trò chơi điện tử hiếm khi hay. Và rồi Arcane trở thành một trong những bộ phim hoạt hình được khen ngợi nhất của thập kỷ. Nó thắng giải Emmy cho Chương trình hoạt hình xuất sắc năm 2022, lần đầu tiên một bộ phim trực tuyến làm được điều đó. Mùa hai, năm 2024, cũng thắng giải Emmy.
Bài viết trên Vietcetera đặt câu hỏi: “Điều gì khiến Arcane thành công đến vậy?” Mình nghĩ câu trả lời nằm ở việc nó không cố gắng làm một bộ phim về trò chơi. Nó làm một bộ phim về hai chị em.
Hai thành phố
Arcane diễn ra ở hai thành phố, một nằm trên, một nằm dưới.
Piltover là thành phố trên cao. Một thành phố của ánh sáng, vàng son, những tòa tháp đồng, những cây cầu cổ kính, những học viện khoa học, những gia tộc giàu có ngồi trong hội đồng cai trị. Một thành phố của sự tiến bộ, tự hào gọi mình là Thành phố của Tiến bộ.
Và bên dưới nó, theo nghĩa đen, là Zaun. Một khu ổ chuột nằm ở tầng dưới, nơi ánh mặt trời không chiếu tới. Một bài viết tiếng Việt mô tả Zaun là khu ổ chuột đầy rác thải độc hại và không khí ô nhiễm đến từ những thí nghiệm thất bại của Piltover. Khói xanh độc hại bao phủ mọi thứ. Những người thợ mỏ, những công nhân, những đứa trẻ mồ côi, những băng đảng. Và một thứ ma túy tên Shimmer, chất lỏng màu tím phát sáng, cho người dùng sức mạnh khủng khiếp, rồi hủy hoại họ.
Cây cầu nối hai thành phố được cảnh sát của Piltover canh giữ. Người Zaun không được phép lên trên. Rác của Piltover chảy xuống dưới.
Mình nghĩ đây là thứ làm Arcane có sức nặng hơn một bộ phim phiêu lưu giả tưởng. Nó là một câu chuyện về bất bình đẳng. Về một thành phố giàu có xây dựng sự thịnh vượng của mình trên lưng một thành phố nghèo, và không bao giờ nhìn xuống.
Vi và Powder
Ở trung tâm của tất cả là hai chị em mồ côi ở Zaun.
Vi, người chị, mạnh mẽ, nóng nảy, nắm đấm to. Và Powder, cô em nhỏ, tóc xanh, thông minh, thích chế tạo những món đồ kỳ quặc, những quả bom nhỏ không bao giờ nổ đúng lúc. Cha mẹ hai chị em chết trong một cuộc nổi dậy của người Zaun chống lại Piltover, nhiều năm trước. Họ được nuôi dưỡng bởi Vander, một người đàn ông to lớn, từng là thủ lĩnh của cuộc nổi dậy ấy, giờ là chủ một quán rượu, giữ hòa bình mong manh giữa Zaun và Piltover.
Và Powder luôn muốn được giống chị. Muốn được đi cùng chị trong những phi vụ. Muốn chứng minh rằng mình không vô dụng. Vi bảo vệ em, hết lần này đến lần khác. Nhưng những đứa trẻ khác trong nhóm thì gọi Powder là gánh nặng. Là kẻ xui xẻo. Là thứ làm hỏng mọi việc.
Bài trên Phong Vũ nhấn mạnh tình yêu của Vi là sự hy sinh không ngừng để cứu em gái khỏi bóng tối. Mình đồng ý. Nhưng mình cũng nghĩ Arcane tàn nhẫn ở chỗ nó cho ta thấy rằng chính tình yêu ấy, chính sự bảo vệ ấy, là thứ góp phần tạo ra con quái vật.
Jinx
Đêm kết thúc hồi một của Arcane là một trong những tập phim hoạt hình đau nhất mà mình từng xem.
Vander bị bắt bởi Silco, một kẻ buôn Shimmer, người từng là bạn thân của Vander, giờ muốn chiếm Zaun. Vi và nhóm bạn đi giải cứu ông. Powder bị bỏ lại, vì Vi sợ em làm hỏng mọi thứ. Nhưng Powder không chịu. Cô bé lén đi theo, mang theo một quả bom tự chế, quả bom đầu tiên của cô có thể hoạt động. Và cô ném nó.
Lần này, nó nổ thật.
Vụ nổ giết chết Vander. Và giết chết những người bạn của họ. Vi tìm thấy Powder giữa đống đổ nát, khóc nức nở, run rẩy. Và trong khoảnh khắc đau đớn nhất, Vi tát em. Và gọi em bằng cái tên mà những đứa trẻ khác dùng để chế giễu em: Jinx. Đồ xui xẻo.
Rồi Vi bị cảnh sát Piltover bắt đi. Và Powder ở lại, một mình, trong đống đổ nát.
Silco tìm thấy cô bé. Và ông ta, kẻ đã gây ra mọi chuyện, nhận nuôi cô.
Bài trên Elle nhận định rằng Vi, người được xây dựng là nhân vật tốt, lại chính là người góp phần tạo ra Jinx. Mình nghĩ đó là bi kịch trung tâm của Arcane. Một đứa trẻ bị bỏ rơi bởi người duy nhất cô yêu, đúng vào lúc cô cần người ấy nhất. Và được cứu, được yêu thương, bởi chính kẻ thù.
Silco
Có một nhân vật mà mình nghĩ làm Arcane trở nên vĩ đại hơn những bộ phim hoạt hình khác, và đó là Silco.
Ông ta là một kẻ buôn ma túy, một kẻ giết người, một kẻ độc tài. Ông ta đã tra tấn và giết Vander. Ông ta dùng Shimmer để biến những đứa trẻ Zaun thành quái vật. Nhưng ông ta yêu Jinx. Thật sự. Như một người cha.
Mười năm sau, Powder đã lớn, đã trở thành Jinx: một cô gái gầy gò, tóc xanh dài thắt bím, đôi mắt điên loạn, những vết bôi trên da, những khẩu súng tự chế. Cô nghe thấy những giọng nói trong đầu, những bóng ma của những người cô đã giết. Cô cười, cô khóc, cô bắn. Và Silco là người duy nhất không bao giờ sợ cô.
Và đến cuối mùa một, có một cảnh mà mình nghĩ là một trong những cảnh cảm động nhất lịch sử hoạt hình. Silco, trúng đạn từ chính khẩu súng của Jinx trong một khoảnh khắc hỗn loạn, hấp hối bên cô. Ông không trách cô. Ông nói với cô rằng cô không được thay đổi. Rằng cô hoàn hảo.
Kẻ phản diện ấy yêu Jinx hơn cả chị ruột của cô đã từng. Và đó là lý do mình nghĩ Arcane là một câu chuyện phức tạp hơn nhiều so với cuộc chiến giữa thiện và ác.
Jayce và Viktor
Song song với câu chuyện của hai chị em, ở Piltover, có hai nhà khoa học trẻ.
Jayce là con trai của một gia tộc nhỏ ở Piltover, một nhà phát minh đầy tham vọng. Viktor là một chàng trai từ Zaun, tàn tật, đi bằng nạng, thiên tài, được nhận vào học viện như một ngoại lệ. Họ cùng nhau tạo ra Hextech: công nghệ kết hợp phép thuật với khoa học, có thể thay đổi cả thế giới.
Jayce trở thành người hùng của Piltover. Viktor, người cũng tạo ra Hextech, đứng sau anh, trong bóng tối. Và Viktor, mang trong mình căn bệnh đang giết chết anh từ từ, bắt đầu dùng Hextech lên chính cơ thể mình, để sống sót, để trở nên mạnh hơn, để không còn tàn tật.
Đó là câu chuyện về khoa học và cái giá của nó. Một công nghệ được tạo ra để giúp mọi người, rồi trở thành vũ khí. Một người bạn được tạo ra để giúp nhau, rồi trở thành kẻ thù.
Hình ảnh
Không thể nói về Arcane mà không nói về cách nó được vẽ.
Fortiche tạo ra một phong cách hoạt hình chưa từng thấy: những nhân vật được dựng bằng đồ họa ba chiều, nhưng được phủ lên bằng những kết cấu vẽ tay như tranh sơn dầu. Những hiệu ứng, khói, lửa, ánh sáng, được vẽ hai chiều trên nền ba chiều. Mỗi khung hình trông như một bức tranh minh họa, sống động, đầy chi tiết.
Và có những đoạn mà phong cách ấy bị phá vỡ có chủ đích. Khi Jinx mất kiểm soát, những hình vẽ nguệch ngoạc như phấn màu xuất hiện trên màn hình, những đường viền ma quái, những con quái vật tưởng tượng. Thế giới được nhìn qua đôi mắt của một cô gái đang phát điên.
Theo nhiều báo cáo, Arcane là một trong những bộ phim hoạt hình truyền hình đắt nhất từng được làm, với kinh phí cho cả hai mùa lên đến hàng trăm triệu đô la, và mất gần sáu năm để hoàn thành mùa đầu tiên. Nhìn từng khung hình, mình hiểu tại sao.
Hai chị em, hai thành phố
Một bài review tiếng Anh có một cách đọc mà mình rất thích: hai chị em là biểu tượng cho hai thành phố, qua cách họ dùng bạo lực. Vi cuối cùng hợp tác với Caitlyn, một nữ cảnh sát của Piltover, dùng bạo lực để giữ trật tự. Jinx dùng bạo lực để gây hỗn loạn. Một người trở thành một phần của hệ thống đã áp bức họ. Một người trở thành ngọn lửa muốn thiêu rụi hệ thống ấy.
Và ở cuối mùa một, Jinx đứng trên mái nhà, nhìn về phía tòa tháp nơi Hội đồng Piltover đang họp, cân nhắc một thỏa thuận hòa bình với Zaun. Cô mang theo một tên lửa hình con cá mập mà cô tự chế tạo. Cô nhìn Vi lần cuối. Và cô bắn.
Tòa tháp nổ tung. Màn hình tối đen. Mùa một kết thúc.
Lời kết
Chín điểm. Arcane là một trong những bộ phim hoạt hình đẹp nhất mà mình từng xem, và là bằng chứng rằng phim chuyển thể từ trò chơi điện tử có thể là nghệ thuật. Nó không cần người xem biết gì về Liên Minh Huyền Thoại. Nó chỉ cần người xem từng có một người chị, một người em, một người mà ta yêu thương nhưng không biết cách bảo vệ.
Bài trên blog Gấu Mèo Thức Khuya gọi cái kết của mùa một là đau lòng, và đặt nền móng cho một vũ trụ phim kỳ vĩ. Bài trên Elle gọi mùa hai là tuyệt tác hoạt họa, khi xung đột âm ỉ trở thành chiến tranh toàn diện. Mình nghĩ những người làm ra Arcane đã làm được điều khó nhất: lấy những nhân vật mà hàng triệu người đã điều khiển như những con rối trong trò chơi, và cho họ một linh hồn.
Lần tới khi chọn Jinx trong một trận đấu, có lẽ bạn sẽ nhớ đến một cô bé tóc xanh tên Powder, chỉ muốn được chị mình tin tưởng.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- Điều gì khiến Arcane thành công đến vậy? — Vietcetera
- “Arcane 2”: Tuyệt tác hoạt họa, mạch truyện thăng hoa — Elle Việt Nam
- Giải thích Arcane mùa 2 P1: Cuộc chiến của Piltover và Zaun — Phong Vũ
- Arcane trên Netflix (Hồi 3): Cái kết đau lòng — Gấu Mèo Thức Khuya
- Arcane 1: Viên ngọc quý của thể loại hoạt hình cho người lớn — Centrix
Tiếng Anh