Về danh sách bài viết
Post 18/11/2026 12 phút đọc

Anohana - Đóa Hoa Ngày Ấy (Tiểu Thuyết) | あの日見た花の名前を僕達はまだ知らない。 | Đứa Trẻ Không Đến Trường

Phân tích sách — Okada Mari, 2011, IPM

Bìa Anohana Anohana - Đóa Hoa Ngày Ấy (あの日見た花の名前を僕達はまだ知らない。, 2011) — Okada Mari, biên kịch của bộ anime cùng tên. Bản tiếng Việt do IPM phát hành.

Bài viết tiết lộ toàn bộ cốt truyện, kể cả kết.

Một cái tên rất dài

Tên tiếng Nhật đầy đủ của Anohana là Ano Hi Mita Hana no Namae wo Bokutachi wa Mada Shiranai. Chúng ta vẫn chưa biết tên của bông hoa mà ta đã thấy ngày hôm ấy.

Mình luôn nghĩ đó là một trong những cái tên hay nhất của anime. Không phải vì nó đẹp, mà vì nó thừa nhận. Một nhóm bạn, nhiều năm sau, nhìn lại một ngày mùa hè thời thơ ấu, và thừa nhận rằng có những điều về ngày hôm ấy mà họ vẫn chưa hiểu. Vẫn chưa gọi được tên.

Cuốn tiểu thuyết do chính Okada Mari, biên kịch của bộ anime, viết. Nó được đăng nhiều kỳ trên tạp chí Da Vinci từ tháng 3 đến tháng 7 năm 2011, gần như song song với thời gian anime lên sóng. Không phải một cuốn sách viết lại sau khi phim đã thành công. Mà là một phiên bản khác, được viết cùng lúc, bởi cùng một người.

Mình chấm anime tám điểm, và sách cũng tám. Bài này là về người viết ra nó.

Biệt đội Siêu Hòa Bình

Hồi nhỏ, sáu đứa trẻ ở Chichibu tự gọi mình là Biệt đội Siêu Hòa Bình. Jintan, cậu thủ lĩnh. Menma, cô bé tóc bạch kim, mắt xanh, có một phần máu ngoại quốc. Anaru, Yukiatsu, Tsuruko, Poppo. Chúng có một căn cứ bí mật, một túp lều trong rừng.

Rồi một ngày hè, Menma chết. Cô bé trượt chân xuống sông.

Nhiều năm sau, Jinta, giờ là một học sinh trung học, không đến trường. Cậu ở nhà, chơi game, tránh mặt mọi người. Và một ngày, Menma xuất hiện trong phòng cậu. Lớn hơn, như thể cô đã lớn lên cùng cậu suốt những năm qua. Vẫn hồn nhiên, vẫn vui vẻ. Chỉ Jinta nhìn thấy cô. Và cô nói rằng cô có một điều ước chưa thực hiện, nhưng không nhớ điều ước ấy là gì.

Đứa trẻ không đến trường

Và đây là điều mà mình nghĩ ai đọc Anohana cũng nên biết: Okada Mari từng là Jinta.

Năm 2017, Okada xuất bản một cuốn hồi ký, sau này được dịch sang tiếng Anh với tên From Truant to Anime Screenwriter: My Path to “Anohana” and “The Anthem of the Heart”. Từ kẻ trốn học đến biên kịch anime. Bà kể về những năm tháng không đến trường của chính mình, ở Chichibu, đúng thị trấn nơi Anohana diễn ra. Về cảm giác của một đứa trẻ bị kẹt trong phòng, nhìn thế giới bên ngoài tiếp tục vận hành mà không có mình.

Biết điều đó, mình đọc lại Anohana khác hẳn. Những trang đầu của cuốn sách, khi Jinta nằm trong phòng, nghe tiếng học sinh đi ngang qua cửa sổ, không dám bước ra ngoài, không còn là những trang thiết lập nhân vật. Chúng là ký ức của chính người viết. Và sự xấu hổ của Jinta, sự tự ghét bản thân, cảm giác rằng mình đã tụt lại phía sau tất cả những người bạn cũ, không phải thứ được tưởng tượng ra. Chúng được nhớ lại.

Mình nghĩ đây là lý do Jinta là một nhân vật chân thật đến vậy. Anh không phải một hikikomori trong mắt người ngoài, một hình mẫu để thương hại hay chế giễu. Anh là một hikikomori được viết bởi người từng là hikikomori.

Năm người ở lại

Nhưng Anohana không chỉ là câu chuyện của Jinta. Mỗi người trong Biệt đội Siêu Hòa Bình đều đã bị kẹt lại ở ngày hè ấy, theo cách riêng.

Anaru cố gắng hòa nhập với một nhóm bạn mới, mà cô không thật sự thích, vì cô sợ trở thành người bị bỏ lại. Yukiatsu, học sinh giỏi, đẹp trai, đi học ở trường danh tiếng, lại là người bị kẹt nặng nhất: có một cảnh mà ai xem anime cũng nhớ, khi anh mặc chiếc váy trắng của Menma, đi một mình trong rừng vào ban đêm. Tsuruko thích Yukiatsu, và biết rằng anh sẽ không bao giờ thích lại cô, vì anh vẫn đang yêu một cô gái đã chết. Và Poppo, cậu bạn vui vẻ nhất, đi du lịch khắp thế giới, hóa ra là người mang gánh nặng lớn nhất: anh là người đã nhìn thấy Menma dưới dòng sông ngày hôm ấy.

Mỗi người đều cảm thấy mình có lỗi trong cái chết của Menma. Và mỗi người đều chưa bao giờ nói điều đó với ai.

Lời nói ngày hôm ấy

Lỗi của Jinta là một câu nói.

Ngày hôm ấy, ở căn cứ bí mật, những đứa trẻ khác trêu Jinta, hỏi cậu có thích Menma không. Và cậu, mười tuổi, xấu hổ, đã nói một câu tàn nhẫn về cô, rằng ai lại đi thích một đứa con gái xấu xí như vậy, rồi bỏ chạy. Menma chạy theo cậu. Và trượt chân xuống sông.

Một câu nói của một đứa trẻ mười tuổi. Không có ác ý. Chỉ là sự xấu hổ của tuổi ấy. Và Jinta đã mang câu nói ấy suốt những năm sau đó, như lý do để không bước ra khỏi phòng.

Mình nghĩ đây là điều mà Okada hiểu rất rõ về việc trốn tránh: nó thường không bắt đầu từ một sự kiện lớn. Nó bắt đầu từ một điều nhỏ, một lời nói, một sự xấu hổ, mà ta không bao giờ có cơ hội sửa chữa, và nó lớn dần lên cho đến khi chiếm lấy cả cuộc đời ta.

Điều ước

Điều ước của Menma, cuối cùng, hóa ra không phải của Menma.

Nhiều năm trước, mẹ Jinta, khi đang nằm viện vì bệnh nặng, đã nhờ Menma một điều: hãy làm cho Jinta khóc. Vì từ khi mẹ ốm, cậu bé không còn khóc nữa, cứ cố gắng tỏ ra mạnh mẽ. Và Menma, cô bé ngây thơ, đã hứa.

Menma quay về không phải để được giải thoát. Cô quay về để giữ một lời hứa với mẹ của người bạn mình.

Trốn tìm

Và cảnh cuối cùng, cảnh mà mình nghĩ ai đã xem đều không quên được.

Những người bạn, sau khi đã nói ra tất cả, đã khóc, đã tha thứ cho nhau, biết rằng Menma đang dần biến mất. Và như hồi nhỏ, đó là một trò trốn tìm. Menma trốn. Họ phải tìm cô.

Họ chạy khắp khu rừng, gọi tên cô. Và khi tìm thấy, khi lần đầu tiên tất cả cùng nhìn thấy cô, họ đồng thanh: Menma, mitsuketa. Tìm thấy Menma rồi.

Lần đầu tiên, và cũng là lần cuối cùng. Rồi cô biến mất.

Mình nghĩ đó là cái kết hoàn hảo cho một câu chuyện về những người bị kẹt lại. Trốn tìm là trò chơi mà người trốn luôn chờ được tìm thấy. Menma đã trốn suốt những năm ấy, trong ký ức của từng người. Và chỉ khi tất cả cùng tìm thấy cô, cùng nhau, cô mới có thể đi.

Năm cách mang tội lỗi

Mình muốn quay lại với năm người bạn thêm một lần, vì mình nghĩ đây là nơi Anohana thật sự sâu sắc.

Mỗi người trong Biệt đội Siêu Hòa Bình đều tin rằng mình có lỗi trong cái chết của Menma. Và mỗi người mang tội lỗi ấy theo một cách khác nhau, như thể Okada đang vẽ năm kiểu phản ứng của con người với mất mát.

Jinta trốn. Cậu rút vào phòng, cắt đứt với thế giới. Tội lỗi của cậu biến thành sự tê liệt.

Yukiatsu giả vờ. Anh trở thành học sinh giỏi nhất, đẹp trai nhất, thành công nhất, như thể nếu đủ hoàn hảo, anh sẽ không phải đối diện với điều đã xảy ra. Nhưng ban đêm, anh mặc váy của Menma, đi một mình trong rừng, cố gắng trở thành cô. Mình nghĩ đây là hình ảnh đau lòng nhất của câu chuyện: một chàng trai yêu một cô gái đã chết đến mức muốn mang hình dạng của cô, vì ghen tị với việc cô chỉ xuất hiện trước mặt Jinta. Tội lỗi của Yukiatsu biến thành sự chiếm hữu.

Anaru ghen. Cô thích Jinta từ nhỏ, và cái ngày Menma chết, chính cô là người đã hỏi Jinta có thích Menma không. Cô mang theo câu hỏi ấy, và cùng với nó, một sự ghen tị mà cô không dám thừa nhận: ghen tị với một cô bạn đã chết. Tội lỗi của Anaru biến thành sự tự ghét.

Tsuruko quan sát. Cô luôn đứng một bên, lạnh lùng, sắc sảo, nhìn thấu mọi người. Cô biết Yukiatsu mặc váy của Menma. Cô biết Anaru thích Jinta. Cô biết mọi thứ, và không nói gì. Tội lỗi của Tsuruko biến thành sự im lặng.

Poppo chạy. Anh bỏ học, đi khắp thế giới, làm việc ở những nơi xa, luôn vui vẻ, luôn ồn ào. Vì anh là người đã nhìn thấy Menma dưới dòng nước, và không thể ở yên một chỗ với hình ảnh ấy. Tội lỗi của Poppo biến thành sự chạy trốn.

Và điều mà Anohana nói, qua tất cả họ, là: không ai trong số họ thật sự giết Menma. Đó là một tai nạn. Một đứa trẻ trượt chân. Nhưng tội lỗi không quan tâm đến logic. Nó tìm thấy con người qua những câu hỏi “giá như”: giá như mình không nói câu ấy, giá như mình không hỏi câu ấy, giá như mình chạy theo nhanh hơn. Và chỉ khi họ cùng nói ra, cùng đặt những “giá như” ấy cạnh nhau, họ mới nhận ra rằng không ai một mình mang được hết.

Pháo hoa ở Chichibu

Chichibu là một thị trấn có thật, ở tỉnh Saitama, cách Tokyo không xa. Và rất nhiều thứ trong Anohana là có thật.

Cây cầu mà bọn trẻ đi qua. Con đường dọc bờ sông. Và đặc biệt là những quả pháo hoa tự chế mà Biệt đội Siêu Hòa Bình bắn lên trời ở những tập cuối, với hy vọng rằng Menma có thể nhìn thấy. Chúng được lấy cảm hứng từ một lễ hội có thật ở Chichibu: lễ hội Ryusei của đền Muku, nơi người dân tự chế tạo những quả pháo làm từ gỗ và tre, và bắn chúng lên trời như một lời cầu nguyện.

Mình thấy chi tiết này rất có ý nghĩa. Một lễ hội mà người ta tự tay làm ra thứ để gửi lên trời. Và một nhóm bạn, sau nhiều năm xa cách, cùng nhau làm một quả pháo hoa cho người bạn đã mất. Không phải mua. Không phải nhờ ai. Tự làm, bằng tay, với nhau.

Sau khi anime lên sóng, Chichibu trở thành một điểm hành hương của người hâm mộ, và thị trấn đã hợp tác với Anohana trong nhiều sự kiện. Với Okada Mari, người lớn lên ở đó, mình nghĩ đây là một vòng tròn đẹp: thị trấn mà bà từng không muốn bước ra ngoài, giờ được cả một thế hệ người xem tìm đến.

Bộ ba Chichibu

Anohana không phải lần duy nhất Okada viết về Chichibu.

Năm 2015, bà viết kịch bản cho Kokoro ga Sakebitagatterunda (The Anthem of the Heart), về một cô gái mất khả năng nói vì một lời nói vô tình thời thơ ấu. Năm 2019, bà viết Sora no Aosa wo Shiru Hito yo (Her Blue Sky), về hai chị em ở một thị trấn nhỏ và một người yêu cũ quay về từ quá khứ. Cả ba đều diễn ra ở Chichibu, và đều do cùng một nhóm làm phim thực hiện. Người hâm mộ gọi chúng là “bộ ba Chichibu”.

Và khi đặt ba tác phẩm cạnh nhau, mình thấy một điều chung: chúng đều là câu chuyện về lời nói. Ở Anohana, một câu nói vô tình của Jinta năm mười tuổi. Ở The Anthem of the Heart, một câu nói vô tình khiến một cô bé không thể nói nữa. Những lời nói nhỏ, ở tuổi thơ, mà người ta mang theo suốt nhiều năm.

Mình nghĩ đó là chủ đề mà Okada hiểu từ bên trong. Một đứa trẻ không đến trường không phải vì một sự kiện lớn. Mà vì những điều nhỏ, những câu nói, những ánh nhìn, tích tụ lại cho đến khi bước ra khỏi cửa trở thành điều không thể.

Secret Base

Và mình không thể viết về Anohana mà không nhắc đến bài hát kết thúc.

Secret Base Kimi ga Kureta Mono vốn là một bài hát năm 2001 của nhóm ZONE. Một bài hát về một mùa hè, một căn cứ bí mật, và một người bạn sắp phải chia xa. Anohana dùng lại nó, do ba diễn viên lồng tiếng của Menma, Anaru và Tsuruko hát lại.

Bài hát ấy ra đời mười năm trước Anohana. Nhưng nó vừa khít với câu chuyện đến mức nhiều người hâm mộ nghĩ nó được viết riêng cho bộ anime. Mình nghĩ đó là vì Anohana và Secret Base nói cùng một điều: về một mùa hè thời thơ ấu mà ta tưởng sẽ kéo dài mãi mãi, và về việc mười năm sau, ta vẫn nhớ nó.

Cuốn sách, tất nhiên, không có bài hát. Nhưng mình nghĩ ai đã xem anime đều sẽ nghe thấy nó trong đầu khi đọc những trang cuối.

Về cuốn sách

Mình phải thừa nhận rằng cuốn sách không thay thế được anime. Những cảnh như trốn tìm, như pháo hoa bay lên trời, như bài hát Secret Base ở cuối mỗi tập, sinh ra để được nhìn và nghe. Và một số độc giả của anime chê những khoảnh khắc melodrama, những tiếng khóc quá nhiều. Cuốn sách cũng mang những điểm yếu ấy.

Nhưng nó có một điều mà anime không có: giọng văn của chính Okada. Không qua đạo diễn, không qua họa sĩ, không qua diễn viên lồng tiếng. Chỉ có người đã từng ngồi trong căn phòng ấy, nghe tiếng học sinh đi ngang qua cửa sổ, kể lại câu chuyện của mình qua một cậu bé tên Jinta.

Về nguồn tham khảo: mình đã tìm nhưng chưa thấy bài review tiếng Việt nào về bản tiểu thuyết.

Lời kết

Tám điểm. Anohana là một câu chuyện về những đứa trẻ không lớn lên được, vì một ngày hè thời thơ ấu mà chúng chưa bao giờ hiểu hết. Và nó được viết bởi một người đã từng là một trong những đứa trẻ ấy, và đã lớn lên được, bằng cách viết ra.

Chúng ta vẫn chưa biết tên của bông hoa mà ta đã thấy ngày hôm ấy. Có lẽ không bao giờ biết. Nhưng ta có thể cùng nhau đi tìm, và gọi to tên một người, cho đến khi họ có thể ra đi.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Mình đã tìm nhưng chưa thấy bài review tiếng Việt nào về bản tiểu thuyết.

Tiếng Anh